مُهِينٌ‌ پس مر ايشانراست عذابى خواركننده اين وعيد ثانيست بصفتى ديگر از عذاب روز قيامت و گويند كه اول ايما است بعذاب قبر و ثانى اشعار بعذاب آخرت مرويست كه مردى از اهل نفاق گفت كه ما به واسطه اموال كثيره و اولاد متعدده در روز قيامت منصور باشيم و از عذاب و هلكات آن روز فايز و رستگار حق سبحانه فرمود كه‌ لَنْ تُغْنِيَ‌ هرگز دفع نكند و باز ندارد عَنْهُمْ‌ از ايشان در روز قيامت‌ أَمْوالُهُمْ‌ مال‌هاى ايشان‌ وَ لا أَوْلادُهُمْ‌ و نه فرزندان ايشان‌ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً از عذاب خدا چيزى را أُولئِكَ‌ آن گروه منافقان‌ أَصْحابُ النَّارِ ياران و ملازمان دوزخ‌اند هُمْ فِيها خالِدُونَ‌ ايشان در آن جاويدانند يعنى منافقان نيز در خلود نار مثل كافران خواهند بود بلكه دركه ايشان از مشركان زيرتر خواهد بود و عذاب ايشان سخت‌تر يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعاً ياد كن آن روز را كه برانگيزد خداى تعالى منافقان را از قبور و با ايشان گويد كه چرا در دنيا ايمان نياورديد و تصديق نكرديد بجنان‌ فَيَحْلِفُونَ لَهُ‌ پس سوگند خورند براى خدا بر ايمان و اخلاص خود كَما يَحْلِفُونَ لَكُمْ‌ هم چنان كه سوگند ميخورند براى شما اى اهل اسلام و ميگويند كه ما با شمائيم‌ وَ يَحْسَبُونَ‌ و پندارند ايشان در آن روز أَنَّهُمْ‌ آنكه ايشان‌ عَلى‌ شَيْ‌ءٍ بر چيزى‌اند يعنى پنداشت ايشان آن باشد كه بسبب آن سوگند دروغ نفعى و فايده در آن روز بايشان خواهد رسيد مراد آنست كه تمكن و توغل نفاق در نفوس ايشان بحيثيتى است كه در آخرت نيز با ايشان باشد و زايل نگردد و بجهت آن تصور كنند كه خداى علم ندارد بايمان كاذبه ايشان هم چنان كه در دنيا با مؤمنان اين نوع تصور ميكردند و نظير اينست قوله تعالى‌ وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ وَ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ‌ قوله‌ وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ انْظُرْ كَيْفَ كَذَبُوا عَلى‌ أَنْفُسِهِمْ وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ‌ و گويند غرض ايشان از اين گفتار آن باشد كه تا مؤمنان بر صراط توقف نمايند تا اقتباس نور از ايشان كنند و از حسن منقولست كه در قيامت مواطن متعدده باشد در بعضى مواطن منافقان بر قبح كذب خود واقف باشند و هيچ نگويند و در موطن ديگر چون مدهوشان و متحيران باشند و مانند صبيان بكلام دروغ و غير دروغ تكلم نمايند و در اين موضع سوگند خورند كه ايشان بر خير بوده‌اند و بعضى مفسران كاذبون را بمعنى خايبون تنزيل نموده‌اند كما يقال كذب ظنه أي خاب امله يعنى ايشان در آن روز نوميد باشند از رحمت الهى و صاحب طبرسى آورده كه اين كلام وصف حال ايشان است در دنيا يعنى اهل نفاق ميپندارند كه ايشان بر راه راست‌اند در دنيا أَلا بدانيد اى اهل‌