تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢١٨ - سوره الحشر(٥٩) آيات ١ تا ٩
غيله باشد نميتوان كرد چه با محمد سى مردند كه هر يكى اختيار قتل خود ميكنند بر قتل وى پس با پيغمبر گفتند كه سى مرد بسيارند و موجب اختلاف آراء و اقوال ميشود صلاح در آنست كه سه كس باشد با ما و سه كس با تو و باتفاق بگوشه رويم و در اين باب با يكديگر مشورت كنيم پس سه كس را تعيين كردند و در خفيه هر يكى را كاردى دادند تا رسول را بكشند و در ميان ايشان زنى مسلمان بود و برادرى مسلمان داشت كه با رسول ميبود صورت حال را با برادر اخبار كرد و او پيغمبر را از اين مكر واقف ساخت روز ديگر آن حضرت لشگر را بزير حصن ايشان آورد و بيست و يك روز ايشان را در حصار محبوس ساخت و خداى تعالى رعبى در دل ايشان انداخت و از نصرت منافقان نوميد شده اختيار صلح كردند رسول فرمود صلح بر اينطريق است كه از اين ولايت برويد و غير اسلحه آنچه بر شتر توانيد نهاد همراه خود ببريد ايشان بالضرورة باين راضى شدند و از ابن عباس مرويست كه به اين شرط صلح كردند كه اهل هر خانه بيش از سه شتر متاع و غله نبرد پس ايشان ناحيه مدينه را بگذاشتند و باريحا و ازرعات كه از ولايت شام است نزول كردند الا آل ابى حقيق و آل حى بن اخطب كه باهل خيبر ملحق شدند و طايفه ديگر بحيره رفتند حق سبحانه درباره ايشان فرمود كه هُوَ الَّذِي او است خداوندى كه از روى احراء و اذلال أَخْرَجَ الَّذِينَ كَفَرُوا بيرون كرد آنان را كه نگرويدند مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ از اهل تورية يعنى بنى النضير مِنْ دِيارِهِمْ از سراها و منزلهاى خود كه در زمين مدينه داشتند لِأَوَّلِ الْحَشْرِ در اول راندن ايشان از جزيره عرب بشام و اوليت آن به اعتبار آنست كه اين نوع مذلت قبل از اين بايشان نرسيده بود و لام در اين مقام بمعنى فى است مانند لام قدمت لحيوتى و حبته لوقت كذا و متعلق است باخراج و حشر بمعنى اخراج جمعيست از مكانى بمكانى ديگر و گويند اول حشر باعتبار آنست كه آخر حشر ايشان از خيبر خواهد بود بشام يا آخر حشر آنها در روز قيامت خواهد بود چنان كه در روايت آمده كه در آخر الزمان آتشى از جانب مشرق بيايد و همه مردم را بزمين شام راند و آنجا قيامت قايم گردد پس آن حشر دوم ايشان خواهد بود بزمين شام و عكرمه از ابن عباس روايت كرده كه هر كه شك دارد در آنكه زمين محشر زمين شام خواهد بود بايد كه اين آيه را بخواند زيرا كه رسول ايشان را گفت كه جلاى وطن كنيد و از منازل خود بدر رويد گفتند بكجا رويم فرمود بزمين محشر و بعد از آن حق سبحانه اين آيه فرستاد و بعضى چنين تفسير كردهاند كه اول راندن ايشان بود بجهت قتال چه آن اول قتالى بود كه رسول با ايشان كرد بعد از آن از روى امتنان بر مؤمنان ميفرمايد كه ما ظَنَنْتُمْ گمان نداشتيد اى اهل ايمان أَنْ يَخْرُجُوا آن