يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ‌ حالست از ضمير كفروا يعنى نگرويده‌اند بآنچه آمده است بشما در حالتى كه بيرون ميكنند پيغمبر را از مكه و ميتواند بود كه كلام مستانف باشد براى بيان كفر ايشان يعنى اخراج ميكنيد رسول را از مكه‌ وَ إِيَّاكُمْ‌ و شما را نيز أَنْ تُؤْمِنُوا بسبب آنكه ميگرويد بِاللَّهِ رَبِّكُمْ‌ بخدايى كه پروردگار شما است يعنى ايشان بسبب ايمان شما را از ديار خود بيرون ميكنند پس ايشان را دوست مگيريد و با ايشان مودت مكنيد إِنْ كُنْتُمْ خَرَجْتُمْ‌ اگر هستيد شما كه بيرون آمده‌ايد از وطنهاى خود جِهاداً فِي سَبِيلِي‌ بجهت جهاد و قتال در راه من‌ وَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِي‌ و براى طلب خوشنودى من اين تعليل لا تتخذوا است و جواب شرط محذوف است و لا تتخذوا دالست بر آن قوله‌ تُسِرُّونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ بدل تلقون است يا كلام مستانف و اعراب بالمودة بطريق اعراب بالمودة اولى است يعنى به پنهانى ميفرستيد بسوى ايشان دوستى را بسبب كتابت يا سخنان سرى بايشان ميفرستيد بسبب دوستى‌ وَ أَنَا أَعْلَمُ‌ و من داناترم از شما بِما أَخْفَيْتُمْ‌ بدانچه پنهان ميكنيد از مودت اعدا وَ ما أَعْلَنْتُمْ‌ و آنچه ظاهر ميسازيد از اعتذار و رسول خود را از آن مطلع ميگردانم و گويند كه اعلم فعل مضارع است از براى واحد متكلم و باء زايده و ماء موصوله يا مصدريه يعنى من ميدانم آنچه پنهان و آشكارا ميكنيد يا عالمم پنهان كردن و ظاهر ساختن شما را وَ مَنْ يَفْعَلْهُ‌ و هر كه بكند اين كار را كه القاى خبر است بايشان و اسرار مودت بايشان يا اتخاذ اعدا مِنْكُمْ‌ از شما فَقَدْ ضَلَ‌ پس بدرستى كه گم كرده‌ سَواءَ السَّبِيلِ‌ راه راست را و خطا نموده طريق حق و صواب را آيه دالست بر آنكه كبيره مكلف را از ايمان بيرون نميبرد چه هيچكس از اهل اسلام بر اين برفته كه خاطب بسبب آن خطيئه كبيره از ايمان بيرون رفته باشد إِنْ يَثْقَفُوكُمْ‌ اگر بيابند شما را كفار مكه يعنى بر شما قادر باشند و ظفر يابند يَكُونُوا لَكُمْ‌ باشند مر شما را أَعْداءً دشمنان يعنى القاى محبت فايده ندهد و ايشان دشمنى پنهان آشكارا كنند وَ يَبْسُطُوا إِلَيْكُمْ‌ و منبسط سازند و بگشايند بسوى شما أَيْدِيَهُمْ‌ دستهاى خود را وَ أَلْسِنَتَهُمْ‌ و زبانهاى خود را بِالسُّوءِ ببدى يعنى بزدن و كشتن و دشنام دادن‌ وَ وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ‌ و دوست دارند اگر شما كافر شويد چنان كه ايشان هستند و از دين خود برگرديد و چون حال ايشان با