را از رسول صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم سؤال كرديم فرمود كوشكى است در بهشت از يك لؤلؤ آفريده شده و در آن هفتاد سرا است از ياقوت سرخ و در هر سرايى هفتاد خانه از زمرد سبز و در هر خانه هفتاد سرير و بر هر سريرى هفتاد فراش از الوان مختلفه و بر هر فراشى حورى‌اى نشسته و در هر خانه از آن هفتاد مائده و بر هر مائده هفتاد لون طعام و در هر يك از آن خانها غلامى و كنيزى باشد و خداى تعالى مؤمنانرا چندان قوت دهد كه با همه زنان خلوت سازد و در يك بامداد همه طعامها بخورد وَ أُخْرى‌ تُحِبُّونَها اين در موضع جزا است معطوف بر تنجيكم كه صفت تجارت است و تقدير اينكه هل ادلكم على تجارت اخرى و نزد زجاج مرفوع المحل است بابتدائية و خبر او محذوف و تقدير اينكه و لكم الى هذه النعمة من المغفرة و الثواب فى الاجلة نعمة اخرى فى العاجلة و على التقديرين تحبونها صفت بعد از صفت است پس معنى كلام اينست كه آيا دلالت كنم شما را بر تجارتى ديگر كه مر شما راست با وجود نعمت مغفرت و ثواب در عقبى نعمتى ديگر در دنيا كه دوست مى‌داريد آن را و ميتواند بود كه اخرى مبتدا باشد و يحبونها خبر آن يا منصوب بر شريطه تفسير و بنا بر وجه اول و آخر قوله‌ نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَ فَتْحٌ قَرِيبٌ‌ خبر مبتداى محذوف است و تقدير اينكه هى نصر يعنى آن تجارت يا نعمت كه محبوب شما است نصرتيست از خداى بر قريش و فتحى نزديك كه فتح مكه است يا فتح فارس و روم و بنا بر وجه ثانى و ثالث يا بدل اخرى است و يا بيان آن و يا خبر مبتداى محذوف و از حسن منقول است كه در تحبون شايبه توبيخ است بر محبت عاجل و نزد بعضى مراد بفتح جميع فتوحيست كه در اسلام واقع شود و قريب بمعنى عاجل يعنى هر فتحى كه اهل اسلام را در دنيا حاصل گردد و ابن عطا فرموده كه نصر توحيد است و فتح نظر بجمال ملك مجيد و نزد محققان فتح قريب فتح باب دلست بترقى از مقدمات نفس و غنايم اين فتح معارف يقينيه است و بر هر تقدير همه مؤمنان شريكند در اين دو نعمت كما قال‌ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ‌ و بشارت ده‌اى محمد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم همه مؤمنان را باين هر دو نعمت آجل و عاجل كه ثواب و مغفرت است در عقبى و نصرت و فتح در دنيا اين عطفست بر فعل محذوف و تقدير اينكه قل يا ايها الذين امنوا (الخ) و بشرهم بما وعدتهم عليها اجلا و عاجلا يعنى بگو اى محمد به اهل ايمان كه ايمان آريد و جهاد كنيد و بشارت ده ايشان را بآنچه وعده داده‌اى ايشان را بر ايمان و جهاد در دنيا و عقبى و يا آنكه معطوف باشد بر تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجاهِدُونَ‌ چه اين هر دو فعل در موضع امرند چنان كه دانسته شد پس تقدير اين باشد كه آمنوا و جاهدوا ايها المؤمنون يثبكم و ينصركم و بشرهم يا محمد بذلك يعنى اى مؤمنان ايمان آريد و كارزار كنيد در راه خداى تا خداى شما را ثواب‌