شويد وَ الْأَبْصارَ و ديده‌ها را تا دلايل قدرت و بدايع فطرت مشاهده كنيد وَ الْأَفْئِدَةَ و دلها را تا در معانى كلمات الهى و دقايق مصنوعات پادشاهى تفكر و تامل نمائيد و از آن عبرت گيريد و با اينهمه اعطاف و الطاف اله بر اهتدا قَلِيلًا ما تَشْكُرُونَ‌ اندك شكر مى‌گوييد مر اين نعمتها را و بدانكه ميتواند بود كه قليلا صفت مصدر محذوف باشد و تقدير اينكه شكرا قليلا ما تشكرون يا منصوب باشد بظرفيت بر حذف موصوف يعنى حينا قليلا و محتملست كه ماء مصدرية باشد و جمله مرفوع المحل بابتدائيه و خبر محذوف و معنى اينكه حينا قليلا شكركم و بر هر دو تقدير ما زائده است و حاصل مراد بقلت شكر نفى شكر است زيرا كه شكر عبارتست از استعمال سمع و بصر و افئده در آنچه براى آن مخلوق شده‌اند پس اگر بر اين نهج نباشند شكر محقق نشود فحينئذ فائده بر قلت شكر مترتب نشود و در حكم منفى باشد و گويند ما در اينمقام بمعنى نفى است و تقدير اينكه ما تشكرون قليلا و لا كثيرا يعنى اندكى شكر نميكنيد چه جاى بسيار قُلْ‌ بگو اى محمد (ص) هُوَ آنكه ناصر و رازق شما است‌ الَّذِي ذَرَأَكُمْ‌ آن كسى كه بيافريد و پراكنده كرد شما را فِي الْأَرْضِ‌ در زمين و هر يكى را در آن منزلى و كارى تعيين فرمود تا تعبد كنيد و اطاعت وى نمائيد وَ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ‌ و بسوى او نه بغير او باز گرديده خواهيد شد و جزاى گفتار و كردار خود خواهيد يافت‌ وَ يَقُولُونَ‌ و ميگويند مشركان پيغمبر و ياران او را از روى استبطاء عذاب و استهزاء بآن‌ مَتى‌ هذَا الْوَعْدُ كى باشد اينوعده خسف و ارسال حاصب يا وعده حشر و يافتن جزا در قيامت‌ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ‌ اگر هستيد شما راستگويان در اين وعده‌ قُلْ‌ اى محمد (ص) در جواب ايشان كه‌ إِنَّمَا الْعِلْمُ‌ جز اين نيست كه دانستن وقت عذاب در دنيا يا علم بزمان قيامت و بروز جزا عِنْدَ اللَّهِ‌ نزد خداست و غير او بر آن مطلع نيست‌ وَ إِنَّما و جز اين نيست كه من‌ أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ‌ بيم‌كننده‌ام آشكارا يعنى در علانيه شما را از آمدن عذاب دنيا و عقبى بيم ميكنم اما بر آمدن زمان دانا نيستم و در انذار علم بوقوع محذر منه بلكه ظن كافيست آنكه حق سبحانه ذكر حال ايشان ميكند در نزد نزول عذاب و معاينه آن بقوله‌ فَلَمَّا رَأَوْهُ‌ پس آن هنگام كه بينند آن وعده را يعنى موعود را كه عذاب دنيا است از قتل روز بدر و غير آن يا انواع عذاب‌