تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ١٠ - سوره ق(٥٠) آيات ١٠ تا ١٩
باشد يعنى ما نزديكيم بانسان و مطلع بر احوال او و حافظ اعمال او و شاهد بر آن وقتى كه حفظه و كتبه ما موكلند بر او و افعال آن را ثبت مينمايند و نزد بعضى متعلق او محذوفست و تقدير اينكه اذكر اذ يتلقى يعنى ياد كن اى محمد (ص) چون فرا گيرند دو فرشته كه فرا گيرنده اعمال و اقوالند يكى از ايشان عَنِ الْيَمِينِ از طرف راست انسان نشسته وَ عَنِ الشِّمالِ قَعِيدٌ و ديگرى جانب چپ وى نشسته و مراد بقعيد در اينمقام ملازم است يعنى ايشان ملازم انسانند و اصلا جدا نمىشوند از ايشان و ترك ذكر قعيد در اول بجهة دلالت تا نيست بر آن و بعضى گفتهاند كه اطلاق لفظ فعيل بر واحد و متعدد جايز است كقوله تعالى وَ الْمَلائِكَةُ بَعْدَ ذلِكَ ظَهِيرٌ پس بنا بر اين قعيد بمعنى قعيد آن باشد و احتياج نباشد بحذف قعيد از اول يعنى آن دو فرشته از جانب راست و از جانب چپ نشستهاند ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ بيرون نيفكند آدمى از دهن خود هيچ سخنى يعنى بهيچ چيز متكلم نشود إِلَّا لَدَيْهِ مگر كه نزديك او يا نزديك آن قول رَقِيبٌ عَتِيدٌ نگهبانيست مهيا و آماده پس نزد اينحال اقوال او را در نامه اعمال مىنويسند و مرويست كه حفظه چهار فرشتهاند دو در روز و دو در شب حضرت امير المؤمنين سلام اللَّه عليه از حضرت رسول (ص) روايت كرده كه
ان مقعد ملكيك على نيتك لسانك قلمهما و ريقك مدادهما و انت تجرى فيما لا يعنيك و لا تستحيى من اللَّه و لا منهما
بدرستى كه جاى نشستن دو فرشته تو بر هر دو دندانهاى پيشين تست كه يكى بر راست است و ديگرى بر چپ و زبان تو قلم ايشان است و آب دهن تو مداد ايشان و بر تو جارى مىشود يعنى بىملاحظه مىگويى آنچه تو را بكار نمىآيد و بتو فايده نمىرساند و از خدا و از ايشان شرم نميدارى و در حديث ديگر واقع شده كه
اتقوا افواهكم بالحلال فانهن مسكن الملكين الحافظين الكاتبين و ان مدادهما الريق و قلمهما اللسان و ليس شيئى اشد عليهما من فضل الطعام
پاك گردانيد دهنهاى خود را بطعام حلال زيرا كه دهنهاى محل سكون آن دو فرشتهايست كه نگهبان و نويسنده اعمال شمايند و مداد ايشان آب دهن است و قلم ايشان زبان و نيست هيچ چيز سختتر و دشوارتر برايشان از زيادتى طعام يعنى طعامهاى آلوده و ابو امامه روايت كرده كه از حضرت پيغمبر (ص) شنيدم كه فرمود كه كاتب حسنات بر دست راست آدمى است و كاتب سيئات بر دست چپ وى و فرشته دست چپ در حكم فرشته دست راست است چون از بنده حسنه صادر شود كاتب حسنات يكى را ده نويسد و چون سيئه بكند فرشته دست چپ را گويد كه منويس شايد كه بتسبيح خدا اشتغال نمايد و بميامن آن مغفور گردد و يا از آن پشيمان شود و استغفار كند پس هفت ساعت مانع نوشتن او شود و بعد از آن يك سيئه بر او بنويسد و از امام حسين عليه السّلام مرويست كه ايندو