شود پس في الحال اسلام آوردم از ترس آنكه مبادا عذاب نازل شود و من بر صفت كفر بميرم آن گه بيان محل وقوع عذاب ميفرمايد كه‌ يَوْمَ تَمُورُ السَّماءُ يعنى عذاب واقع شود در روزى كه مضطرب شود آسمان‌ مَوْراً مضطرب شدنى يعنى متردد گردد در آمدن و رفتن و آن گاه شكافته شود و گويند كه مور محركيست در تموج بر سبيل استداره يعنى آسمان بگرد خود موج زند و بگردد مانند كشتى بر روى آب كه بگرد خود آيد

وَ تَسِيرُ الْجِبالُ‌ و روان شوند كوه‌ها يعنى از اماكن خود كه روى زمين است زايل گردند و چون هباء بر هوا روند سَيْراً رفتنى يعنى البته مانند غبار گشته بر هوا پراكنده شوند و اين در وقت نفخه دوم باشد كه زمان فناى عالمست و چون اينواقع شود فَوَيْلٌ‌ پس كلمه عذاب‌ يَوْمَئِذٍ در آن روز لِلْمُكَذِّبِينَ‌ مر تكذيب‌كنندگان راست كه سخن خدا و رسول را دروغ پنداشته باشند الَّذِينَ هُمْ‌ آنان كه ايشان‌ فِي خَوْضٍ‌ در شروع كردن باقوال باطله كه آن استهزاء است بقرآن و تكذيب پيغمبر آخر الزمان و انكار بعث در آن جهان‌ يَلْعَبُونَ‌ بازى ميكنند و استهزاء مى‌نمايند يعنى آن را ببازيچه برميدارند و وقعى بر آن نمينهند و ببايد دانست كه غالب استعمال خوض در امور باطله و اقاويل كاذبه است و لهذا نزد اطلاق منصرف بآن ميشود كقوله تعالى‌ وَ كُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخائِضِينَ‌ وَ خُضْتُمْ كَالَّذِي خاضُوا و قوله‌ يَوْمَ يُدَعُّونَ‌ بدلست از يوم تمور يعنى عذاب واقع شود بر كفار در روزى كه دفع كرده شوند كافران بعنف يعنى بيفكنند ايشان را از روى قهر و اجبار إِلى‌ نارِ جَهَنَّمَ‌ بسوى آتش دوزخ‌ دَعًّا دفع كردنى و افكندنى بعنف و قهر از مقاتل مرويست كه مراد از دع آنست كه خازنان دوزخ دست‌هاى كافران را بر گردنهاى ايشان بندند و موى پيشانى ايشان را بر پشت پاى ايشان پس بر روى افكنده بدوزخشان اندازند و نزد اين حال ايشان را گويند هذِهِ النَّارُ الَّتِي‌ اين آن آتش است كه‌ كُنْتُمْ بِها بوديد در دنيا تُكَذِّبُونَ‌ كه تكذيب ميكرديد و باور نميداشتيد و هر چند پيغمبر بر صدق قول خود معجزات مينمود شما ميگفتيد كه وى ساحر است و آنچه ميگويد كه وحى است سحر است نه سخن خدا أَ فَسِحْرٌ هذا آيا پس سحر است اينكه ميبينيد از انواع عذاب دوزخ يعنى هم چنان كه وحى الهى را سحر مى‌پنداشتيد اين را نيز سحر مى‌پنداريد أَمْ أَنْتُمْ لا تُبْصِرُونَ‌ يا شما نمى‌