تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٩٨ - سوره التغابن(٦٤) آيات ١ تا ٩
واجبست كه بنظر صحيح تفكر كنيد در معرفت او و همه بندگان مطيع او شويد و شاكر نعمت او پس بعضى از شما تفكر در آن نكرده در درياى كفر و كفران غوطه خوردهايد و برخى ديگر بسفينه تفكر نشسته بوسيله بادبان نتايج افكار صايبه خود را بساحل معرفت كشيدهايد وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ و خداى بآنچه ميكنيد بَصِيرٌ بينا است پس بر وفق اعمال با شما معامله خواهد كرد و مخفى نيست در آنكه ظاهر آيه مبطل مذهب مجبره است چه دالست بر آنكه فاعل كفر و ايمان و موجدان بندگانند بجهت اسناد آن به ايشان از قبيل آيه وَ اللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ ماءٍ فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى بَطْنِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى رِجْلَيْنِ كه اسناد مشى بايشان كرده و اصلا دلالت ندارد بر آنكه او سبحانه خالق آن باشد پس حمل آيه بر خلاف ظاهر كردن و موافق اهل جبر گردانيدن عين مكابره و محض مجادله است و اگر بر فرض جايز است كه حق سبحانه خالق كفر و قبايح باشد بايد كه او را جايز باشد كه بعث رسول كند بر آنكه عباد را بكفر و ضلالت راه نمايد و بر وفق آن معجزات بر دست او ظاهر سازد تعالى اللَّه عن ذلك علوا كبيرا و ديگر آنكه اگر او سبحانه كفر و قبايح را در بنده ايجاد كرده باشد لازم آيد كه فايده بعث منتفى شود و امر و نهى صحيح نباشد و آن مصرحست بر آنكه حق سبحانه بنده را بر فطرت اسلام خلق فرموده قوله سبحانه فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها و نيز حضرة رسالت فرمود كه
كل مولود يولد على الفطرة فانما ابواه يهودانه و ينصرانه
و در حديث ديگر وارد شده كه حق سبحانه فرموده كه
خلقت عبادى كلهم حنفاء
من همه بندگان خود را مسلمان آفريدهام و غير از اين اخبار در اين باب بسيار است خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بيافريد او سبحانه همه آسمانها و زمينها را بِالْحَقِ براستى يعنى بحكمت بالغه و اغراض صحيحه نه بباطل و يا لا طايل يا بكلمه كن يا براى بيان حق چه آنها دلايل وحدانيتاند و آثار خالقيت و عالميت و قادريت حضرت عزت پس مظهر حق باشند وَ صَوَّرَكُمْ و تصوير كرد و بنگاشت شما را فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ پس نيكو گردانيد صورتهاى شما را به امتداد قامت و اعتدال خلقت تا شكر گوئيد بر اين نعمت و دال بر حسن صورت است آنچه هيچكس از آدميان تمناى نميكند كه صورت او مثل صورت حيوان ديگر باشد و اگر حيوان نيكوتر از انسان بودى تمناى آن كردى كه بر صورت آن حيوان باشد و بعضى گفتهاند كه حسن صورت از حيثيت حكمت است و قبول عقل نه قبول طبع زيرا كه بعضى از انسان بر صورتى واقع نشده اند كه مقبول طبع باشند و نزد جماعتى ديگر آنست كه حسن صورت از حيثيت قبول طبع است چه متبادر