تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٩ - سوره الذاريات(٥١) آيات ١ تا ٩
لَصادِقٌ هر آينه راست است و درست و اصلا خلافى نيست صادق در اينمقام بمعنى صدق است و گويند كه در تقدير ذو صدق است از قبيل عِيشَةٍ راضِيَةٍ يعنى آنچه موعود به است حق و صدقست يا خداوند راستى است إِنَّ الدِّينَ بدرستى كه جزا در روز حساب لَواقِعٌ هر آينه حاصل است يعنى البته بوقوع مىآيد و بحصول مىپيوندد و اين تخصيص بعد از تعميم است بجهة تاكيد وقوع آن و مبالغه در انذار و بر ارباب عقول مخفى نيست كه اشيا مقسم بها در حكم امور دالهاند بر قدرت او سبحانه بر مقسم عليه پس گوييا كه استدلال فرموده باقتدار خود بر اين اشياء عجيبه كه مخالف مقتضاى طبيعة است بر بعث موعود وَ السَّماءِ ذاتِ الْحُبُكِ و سوگند بآسمانى كه خداوند راههاى نيكو است مثل طرقى كه بر روى ريگ يا آب سانح ميشود نزد خوردن باد بر او و مانند طرايق حلقههاى درع چه در روايت واقع شده كه آسمان بر همين طريقه مخلوق گشته و گويند مراد بحبك طريق مسير كواكب است و از حسن منقولست كه حبك آسمان نجومست يعنى آسمانى كه باحسن تمام و زينت ما لا كلام است بجهة كثرت ستارگان بر او كه مزين اويند مانند طرايق الوان مختلفه كه مزين جسماند و از ابن عباس تفسير اينكلام پرسيدند گفت ذات الخلق الحسن المستوى و نيز از امير المؤمنين عليه السّلام سؤال كردند كه ما الحبك فرمود كه
الحسن و الزينة
و آن جمع حباكست يا حبيكه كه بمعنى طريقه است و حسن اثر و استواى آن مثل مثال و طريقه و طرق و نزد بعضى حبك بمعنى صفاق و محكمى است يعنى آسمانى كه خداوند شدت و استحكام است و على بن ابراهيم از پدر خود روايت كرده كه حسين بن خالد گفت كه از امام على بن موسى الرضا صلوات اللَّه عليهما پرسيدم كه ما الحبك فى قول اللَّه عز و جل وَ السَّماءِ ذاتِ الْحُبُكِ فرمودند كه
اى محبوكة الى الارض
يعنى محكم و استوار بزمين آن گه تشبيك اصابع نموده و بهم متداخل ساخت و فرمود كه تداخل آسمان و زمين به اين طريق است گفتم يا بن رسول اللَّه چگونه چنين باشد و حال آنكه حق سبحانه فرمود كه رَفَعَ السَّماواتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ گفت حقتعالى فرمود كه بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَها پس عمد هست اما مرئى نميشود گفتم فداى تو كردم تبيين اينكلام فرماى بر وجهى كه مفهوم ما شود آن حضرت دست چپ خود را منبسط ساخت و بعد از آن كف دست راست را بطريق قبه بر بالاى آن نهاد و گفت دست چپ مانند زمين دنيا است و دست راست كه مانند قبه بر بالاى آنست مثل آسمان دنيا بر همين طريقه زمين دوم بر بالاى آسمان دنيا است و آسمان دوم بر بالاى آن و زمين سيم بر بالاى آسمان دوم است و آسمان سيم بر بالاى آن و بر همين قياس تا بزمين هفتم و آسمان هفتم و ذلك قوله تعالى خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ طِباقاً وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَ