بدست راست ايشان دهند يا گروهى كه مسكن ايشان در يمين عرش باشد چه در روايت ثابت گشته كه جنت بر دست راست عرش است و يا كسانى كه بايمن و بركت باشند وَ أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ ما أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ و اصحاب دست چپ چه كسانند اصحاب دست چپ در اين مقام ذكر استفهام و وضع مضمر در موضوع مضمر بجهت تعجب است از دنائت حال و شامت مال ايشان پس اصحاب منزلت دنيه‌اند و اين ماخوذ است از قول عرب كه فلان منى بالشمال در وقتى كه وصف كسى كنند بصفت دنائت و اين بواسطه تشام ايشانست بشمايل و از اينجاست كه شمال را شومى ميگويند پس مراد باصحاب مشامة اصحاب شومند چه اشقيا بسبب كفر و معصيت شوم و نامباركند بر نفسهاى خود و از ابن عباس مرويست كه ايشان جماعتى‌اند كه بوقت اخراج ذريه در جانب شمال آدم بوده‌اند يا گروهى كه نامه‌هاى اعمال بدست چپ ايشان دهند يا طايفه كه جاى ايشان بر شمال عرش باشد چه در اخبار وارد گشته كه دوزخ در جانب چپ عرش است و بعد از بيان صنفين تبيين صنف ثالث ميفرمايد بقوله‌

وَ السَّابِقُونَ‌ و پيشى گرفتگان بايمان و طاعت بعد از ظهور حق بدون نيت و توافى در آن‌ السَّابِقُونَ‌ كسانى‌اند كه حال ايشان بر تو واضح است و مال ايشان بر تو لايح پس احتياج ببيان احوال ايشان نباشد و اين مثل قول ابو النجم است كه و شعرى شعرى اللَّه درى ما احس صدرى يعنى شعر من همانست كه بتو منتهى شده و فصاحت و براعت آن بتو رسيده پس ايثار اين كلام بر قول‌ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ‌ كه مستلزم تغيير اسلوب كلام اولست بجهت اشعار است بر آنكه امر سابقون محقق و معلوم است و اصلا شايبه ابهامى كه در صنفين اولين است در ايشان نيست و نزد بعضى معنى آنست كه سابقان در ايمان و طاعات پيشى گيرندگانند بر اقوام خود به جزيل ثواب و رحمت و پيش روان بدخول جنت باعظم كرامت و اعلاى مرتبت و در بعضى روايت آمده كه سابق كسى است كه در حداثت سن بفعل خير اقدام نمايد و بدان مداومت نمايد تا از دنيا بيرون رود و صاحب يمين شخصى كه در اوايل عمر مشغول باشد بمعصيت و خطيئت و طول غفلت و بعد از آن تايب شود و صاحب شمال آنكه اول عمر تا آخر عمر بفسق و فجور اشتغال نموده باشد و نزد ابن عباس سابقون جماعتى اند كه بهجرة سبقت گرفته‌اند بر غير خود و از حضرت امير المؤمنين (ع) منقولست كه ايشان كسانى‌اند كه پيشى گرفته‌اند بصلاة خمس و پيش از همه كس بتكبير اول آن افتتاح نمود و نزد ضحاك سابقان پيشروانند بصف جهاد و از سعيد بن جبير نقل كرده‌اند كه مراد سبقت است بتوبه و اعمال خير و بعضى گفته‌اند كه مراد بسابق حضرت رسالت است و ساير انبيا (ع) يا اهل قرآن يا آنكه بدو كعبه ما نماز گذارده باشد و ابن كيسان گفته كه مراد سبقت است در جميع مامورات الهى و گويند مراد سبقت است در حيازت علوم و