بدنيا او را باز نگرداند و التماس او را قبول نكند و ضحاك و عطيه نيز از او روايت كنند كه ما من احد يموت و كان له مال فلم يؤد زكاته و اطاق الحج و لم يحج الا سال الرجعة عند الموت قالوا بابن عباس اتق اللَّه فاينما ترى هذا الكافر يسئل الرجعة فقال انا اقرا عليكم قرآنا ثم قرا هذه الاية الى قوله من الصالحين فقال الصلاح هنا الحج يعنى هيچكس نميرد كه او را مالى باشد پس زكاة ندهد و طاقت حج داشته باشد و حج نكند الا كه نزد موت سؤال رجعت كنند بدنيا گفتند يا بن عباس از خداى بترس تو چه ميدانى كه اينحال كافر است كه سؤال رجعت كند فرمود كه در اينباب قرآن بر شما خوانم پس اين آيه را قرائت نمود تا بقوله من الصالحين و بعد از آن گفت كه صلاح بمعنى حجست و اينروايت از ابى عبد اللَّه صلواة اللَّه عليه نيز ماثور است و عكرمه نيز گفته كه انها نزلت فى اهل القبلة و از حسن نيز روايت است كه هيچكس نباشد كه زكاة نداده باشد و روزه نداشته باشد و حج نگذارده باشد الا كه در وقت مرگ طلب مراجعت كند پس حضرت عزت از روى مبالغه در باب عدم مراجعت ميفرمايد كه‌ وَ لَنْ يُؤَخِّرَ اللَّهُ‌ و هرگز خداى باز پس نيفكند نَفْساً هيچ نفسى را از مرگ‌ إِذا جاءَ چون بيايد و برسد أَجَلُها وقت رفتن آن چه حكمت او سبحانه مقتضى آنست كه چون عمر بآخر رسد چيزى بر آن نيفزايد و از آن كم نكند وَ اللَّهُ خَبِيرٌ و خداى داناست‌ بِما تَعْمَلُونَ‌ بآنچه ميكنند آدميان و حفص بخطاب خوانده يعنى بآنچه شما ميكنيد از خير و شر و همه را بر وفق عمل جزا خواهد داد خلاصه معنى آنست كه چون شما دانستيد كه موت از وقت خود متاخر نميشود و لا محاله واقع خواهد شد و خداى عليم است باحوال شما و شما را جزا خواهد داد پس هر چند زودتر مسارعت نمائيد به بيرون آمدن از عهده واجبات و مستعد شدن بمثوبات بهتر است و از علما منقولست كه ليس فى الزجر عن التفريط فى حقوق اللَّه آية اعظم من هذه الاية يعنى عظيم‌ترين آيتى كه زاجر باشد از تقصير در حقوق اللَّه اين آيتست.

سورة التغابن‌

مدنى است و نزد ابن عباس مكيست غير از سه آيه آخر كه در مدينه نازل گشته و مجموع هيجده آيتست باجماع امت ابى بن كعب از حضرت رسالت (ص) روايت كرده كه هر كه سوره تغابن بخواند از مرگ مفاجات ايمن شود و ابن ابى علا از ابو عبد اللَّه (ع) نقل كرده كه هر كه سوره تغابن در