تُكَذِّبانِ‌ تكذيب مينمائيد فِيهِما در اين دو بهشت‌ عَيْنانِ‌ دو چشمه باشد نَضَّاخَتانِ‌ جوشنده بر وجهى كه در وقت بر جوشيدن سنگ ريزها و ريگها كه در حوالى آن بوده باشد بر هوا اندازد و اين ايما است بر تفاوت مراتب ميان اين دو جنت و دوى اول دلالت ميكند بر قلت مرتبه اين دو چشمه نسبت بدو چشمه كه قبل از اين گذشت و بر اين قياس است آنچه بعد از اين است و از ابن عباس منقولست كه اين دو چشمه از اصل بهشت بر جوشند بمشك و عنبر و كافور براى اولياى خدا و نزد بعضى ديگر بانواع خيرات و بنا بر قول ابن عباس كه اينچهار بهشت از براى خايفان است ذكر اين صفت بجهة تنبيه است بر اقليت حسن اين جنتين‌ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما پس بكدام از نعمتهاى پروردگار خود كه چنين دو چشمه زاينده بشما ميدهد تُكَذِّبانِ‌ تكذيب مينمائيد فِيهِما فاكِهَةٌ در اين دو بهشت ميوه‌هاى بسيار است‌ وَ نَخْلٌ‌ و خرما بنان‌ وَ رُمَّانٌ‌ و اشجار انار تخصيص خرما و انار بذكر با آنكه در تحت فواكه مندرجند بجهة تفضل و مزية آنها است بر ساير فواكه و از اين قبيل است قوله‌ وَ مَلائِكَتِهِ وَ رُسُلِهِ وَ جِبْرِيلَ وَ مِيكالَ‌ و وجه تفضل و مزية آنها آنست كه خرما با وجود تفكه غذائية نيز دارد و انار با آنكه فاكهه است مثمر دوائيه نيز هست بخلاف فواكه ديگر و احتجاج ابو حنيفه باين آيه بر آنكه شخصى كه سوگند خورده باشد كه فواكه نخورد اگر خرما و انار تناول كند حانث نميشود بجهة آنكه آنها محض تفكه نيستند باطلست زيرا كه عرفا اطلاق اسم فواكه بر آنها ميكنند و احكام شرع متفرع بر اسمااند و زجاج از يونس نحوى كه از قدماى نحويين است نقل كرده كه النخل و الرمان من افضل الفواكه و بعد از آن گفته كه افضل بودن اينها از فاكهه بجهة فضل آنها است و در خبر است كه درختان بهشت از اصل شاخ تا بسر شاخ اثمار منضوده باشند يعنى ميوه‌ها بر آن چسبيده باشد و هر يك از اين ميوه‌ها مثل سبويى باشد و هر كه آن را بچيند فى الحال در موضع آن ديگرى پديد آيد و خوشهاى انگورش دوازده گز باشد ابو سعيد خدرى از رسول (ص) روايت كرده كه آن حضرت فرمود كه چون شب معراج مرا بآسمان بردند درختهاى انار را ديدم هر انارى چون شتر مقتب و مرغانى چون شتران بختى كنيزى را ديدم از او پرسيدم كه تو از آن كيستى گفت از زيد حارثه وى را بآن بشارت دادم و در بهشت چيزها ديدم كه هيچ چشمى آن را نديده و هيچ گوشى نشنيده و در خواطر هيچ بشرى نگذشته‌ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما پس بكدام از نعمتهاى پروردگار خود كه چنين ميوه‌ها ببندگان كرامت ميفرمايد تُكَذِّبانِ‌ تكذيب مينمائيد

فِيهِنَ‌ در اينچهار بهشت‌ خَيْراتٌ‌ زنانى باشند كه فاضلات‌