تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ١٤٣ - سوره الواقعة(٥٦) آيات ١٠ تا ١٩
فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ در بوستانها بانواع نعمت و كرامت مراد آنست كه ايشان در اعلى درجات جنان و ارفع مراتب آن خواهند بود كه نزديك عرش او سبحانه است و مستغرق بحار رحمت بيغايت و كرامت بى نهايت و بدانكه ميتواند بود كه سابقون دوم تاكيد سابقون اول باشد و خبر ان قوله أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ يعنى سابقان بايمان و طاعت مقربان درگاه احديتاند و صاحب كشاف آورده كه بعضى از قراء بر سابقون اول وقف ميكنند و ابتداء بسابقون دوم ميكنند و صواب آنست كه بر ثانى وقف كنند تا خبر سابقون اول باشد زيرا كه آن در مقابل ما اصحاب الميمنة و ما اصحاب الميمنة است و اين سابقون كه منعوت به اين صفات و متسم باين سماتند ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ گروهى بسيارند از پيشينيان يعنى از امم انبياى سالفه از آدم تا بحضرت خاتم (ص) وَ قَلِيلٌ و گروهى اندك مِنَ الْآخِرِينَ از پسينيان يعنى از امت محمد (ص) خلاصه كلام آنست كه سابقان امم ماضى پيش از سابقان اين امتند و صاحب كشاف گفته كه قوله و قليل من الاخرين دلالت تمام دارد بر آنكه ثلة متضمن كثرة است و آن از ثل مشتق است بمعنى كسر هم چنان كه امت از ام ماخوذ است كه بمعنى شح است و نيز در كشاف آورده كه اين آيه مخالفت ندارد بقول حضرة رسالت (ص) كه ان امتى يكثرون ساير الامم و انا اكثر الناس تبعا يوم القيمة زيرا كه جايز است سابقون امم سالفه اكثر از سابقان اين امت باشند و تابعان اين امت اكثر از تابعان امم ماضيه و نيز منافات ندارد بقوله تعالى ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ ثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ زيرا كه مراد باين هر دو گروه اصحاب يميناند نه سابقان و ديگر آنكه كثرت فريقين منافى اكثريت احدهما نيست و اينكه در بعضى روايت آمده كه چون اين آيه نازل شد اهل اسلام از استماع قلت آخرين دلتنگ شدند و مكرر از حضرت رسالت (ص) سؤال كثرت آن ميكردند تا اين آيه نازل شد كه وَ ثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ دافع جواب اول نيست بجهت عدم صحت اين روايت از دو درجه يكى آنكه آيه وَ قَلِيلٌ مِنَ الْآخِرِينَ بلا شبهه در شان سابقانست و آيه ثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ در حق اصحاب يمين بجهت عطف اصحاب يمين و وعد ايشان بر سابقان و وعد ايشان دوم آنكه نسخ در اخبار جايز نيست بجهت آنكه آن عبارتست از انتهاى حكم شرعى پس چگونه آيه وَ ثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ ناسخ آيه قَلِيلٌ مِنَ الْآخِرِينَ باشد از مقاتل منقولست كه مراد از ثلة من الاولين نيز اين امتاند پس بنا بر اين معنى آيه آنست كه سابقان جماعتىاند از متقدمين امت محمد (ص) و از متاخرين ايشان و از سابقان عَلى سُرُرٍ باشند بر تختهاى بهشت مَوْضُونَةٍ كه بافته شده باشد از زر و مشبك بدرر و يواقيت و زمرد و مرصع و مكلل بانواع جواهر نزديك يكديگر نهاده شده و بهم پيوسته مانند تداخل حلقههاى درع در يكديگر و از كلبى نقلست كه طول هر سريرى سيصد گز باشد و چون سابقان خواهند