و با قيد عدم جواز ترك آن در طلاقست و با قيد جواز آن در رجعت‌ ذلِكُمْ‌ اين اشهاد و اقامت يا جميع آنچه مذكور شد در اين آيه‌ يُوعَظُ بِهِ‌ پند داده ميشود بآن‌ مَنْ كانَ يُؤْمِنُ‌ هر كه هست كه ميگرود بِاللَّهِ‌ بخدا و آنچه فرموده‌ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ و بروز رستخيز و بدانچه بدو متعلق است و اگر اينكلام بجهت حث است بر امور مذكور و تشفيع ايمان بروز جزا با ايمان بخدا بجهت مبالغه است در خشيت و اتقا از مخالفت احكام آيه و تخصيص اهل ايمان به اين موعظه بجهت اتعاظ و انتفاع ايشانست بآن بخلاف كفار وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ‌ و هر كه بترسد از خدا و مرتكب مناهى نشود يَجْعَلْ لَهُ‌ بگرداند يعنى بديد آورد خداى براى او مَخْرَجاً جاى بيرون شدنى يعنى خلاصى دهد او را از اندوه دنيا و آخرت يا هر كه به پرهيزد از حرام حق سبحانه او را مهتدى سازد بحلال‌ وَ يَرْزُقْهُ‌ و روزى دهد او را مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ‌ از آنجا كه گمان نبرد و در شماره خاطر نياورد يعنى بخاطرش نگذرد و بدانكه ميتواند كه اين جمله اعتراضيه باشد مؤكد ما سبق و وعده بر اتقا از طلاق در حال حيض و از اضرار بمعتده و اخراج او از مسكن و تعدى از حدود خدا بترك اشهاد پس معنى آيه اين باشد كه هر كه از حد بپرهيزد و طلاق سنت دهد و ضرر بمعتده نرساند و او را از مسكن بيرون نكند و گواه گيرد بر آن و ايقاء مهر و اداء حقوق نفقات كند حق سبحانه از براى او بديد آورد مخرجى از غموم و مضايق و او فرحناك و خوشحال سازد و خلاصى دهد از مكاره و روزى دهد او را از جايى كه در خواهر او خطور نكرده باشد و احتمال دارد كه اين جمله بر سبيل استطراد باشد نزد ذكر قوله تعالى‌ ذلِكُمْ يُوعَظُ بِهِ‌ پس معنى بر اينوجه باشد كه هر كه متقى شود از حرام حق سبحانه و تعالى او را از غموم دنيا و عقبى خلاصى دهد و از جايى باو روزى رساند كه گمان نداشته باشد عطاء بن يسار از ابن عباس نقل كرده كه حضرت رسالت صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم اين آيه را تلاوت فرمود و گفت‌

مخرجا من شبهات الدنيا و من غمرات الموت و من شدائد يوم القيمة

و ابو ذر غفارى نيز از آن حضرت نقل فرموده كه‌

انى لا علم آية لو اخذ الناس بها لكفتهم و هى من يتق اللَّه يجعل له مخرجا الايه فما زال يقراها و يعيدها

يعنى من ميدانم آيتى از قرآن را كه اگر مردمان آن را فرا گيرند يعنى بدان كار كنند همه ايشان را كفايت باشد پس آيه‌ وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ‌ برخواند و چند نوبت اعاده فرمود و

عنه ايضا من اكثر الاستغفار جعل اللَّه له من كل غم فرجا و من كل ضيق مخرجا

هر كه استغفار كند حق سبحانه او را از غم فرج دهد و از هر تنگى‌