تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٩
٣- فلسفه و اسرار عميق حج!
مراسم پرشكوه حج- همچون عبادات ديگر- داراى بركات و آثار فراوانى در فرد و جامعه اسلامى است كه اگر طبق برنامه صحيح انجام پذيرد، و از آن بهره بردارى درستى شود، مىتواند هر سال منشأ تحول تازهاى در جوامع اسلامى گردد.
اين مناسك بزرگ، در حقيقت داراى چهار بُعد است كه هر يك از ديگرى ريشهدارتر و پر سودتر است:
١- بعد اخلاقى حج- مهمترين فلسفه حج، همان دگرگونى اخلاقى است كه در انسانها به وجود مىآورد، مراسم «احرام» انسان را به كلى از تعينات مادى و امتيازات ظاهرى و لباسهاى رنگارنگ و زر و زيور بيرون مىبرد، و با تحريم لذائذ و پرداختن به خودسازى كه از وظائف محرم است او را از جهان ماده جدا كرده و در عالمى از نور، روحانيت و صفا فرو مىبرد، و آنها را كه در حال عادى بار سنگين امتيازات موهوم، درجهها و مدالها را بر دوش خود احساس مىكنند، يك مرتبه سبكبار، راحت و آسوده مىكند.
پس از آن مراسم ديگر حج، يكى پس از ديگرى انجام مىگيرد، مراسمى كه علاقههاى معنوى انسان را لحظه به لحظه با خدايش محكمتر و رابطه او را نزديكتر و قوىتر مىسازد، او را از گذشته تاريك و گناهآلودش بريده و به آيندهاى روشن و پر از صفا و نور پيوند مىدهد.
مخصوصاً توجه به اين حقيقت كه مراسم حج در هر قدم، ياد آور خاطرات ابراهيم بتشكن، اسماعيل ذبيح اللَّه، و مادرش هاجر است، و مجاهدتها، گذشتها و ايثارگرى آنها را لحظه به لحظه در برابر چشمان انسان مجسم مىكند.