فرمود: «قرآن، ظاهر و باطنى دارد».
يعنى مسأله ملاقات امام در اينجا مربوط به باطن آيه است. «١»
اين حديث، ممكن است اشاره به يك نكته لطيف باشد كه زوّار خانه خدا بعد از انجام مناسك حج، همان گونه كه آلودگى‌هاى بدن را برطرف مى‌سازند، بايد آلودگى‌هاى روح و جان خود را با ملاقات امام عليه السلام و پيشواى خود بر طرف نمايند، به خصوص كه در بسيارى از اعصار، خلفاى جبار اجازه چنين ملاقاتى را در شرائط عادى نمى‌دادند، و مراسم حج، بهترين فرصت براى رسيدن به اين هدف بود.
و به همين مناسبت، در حديث ديگرى از امام باقر عليه السلام مى‌خوانيم: تَمامُ الْحَجِّ لِقاءُ الامامِ: «تكميل حج به آن است كه انسان امام را ملاقات كند». «٢»
در واقع هر دو تطهير است يكى تطهير ظاهر از چرك‌ها و آلودگى‌ها، و ديگرى تطهير باطن از نا آگاهى و مفاسد اخلاقى.
و اما منظور از وفاى به نذر، آن است كه بسيارى از مردم نذر مى‌كردند: در صورت توفيق براى حج، علاوه بر مناسك حج، قربانى‌هاى اضافى و صدقات يا كارهاى خيرى انجام دهند، و گاه مى‌شد كه بعد از رسيدن به مقصد، نذرهاى خود را به دست فراموشى مى‌سپردند، قرآن تأكيد مى‌كند: در وفاى به نذر كوتاهى نكنند. «٣»
اما اين كه: چرا «كعبه» را «بيت العتيق» گفته‌اند؟ با توجه به اين كه «عتيق» از