تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٧
يك حكم استحبابى است، و در يك حكم استحبابى، توسعه موضوع روى تناسبها مانعى ندارد (دقت كنيد).
***
٥- «الحاد به ظلم» چيست؟
«الحاد» در لغت به معنى انحراف از حدّ اعتدال است و «لحد» را از اين جهت لحد گويند كه حفرهاى در كنار قبر و خارج از حد وسط آن است.
بنابراين، منظور از جمله فوق، كسانى است كه با توسل به ظلم از حدّ اعتدال خارج مىشوند، و در آن سرزمين مرتكب خلاف مىگردند، منتهى بعضى ظلم را در اينجا منحصراً به معنى «شرك» تفسير كردهاند.
و بعضى حلال شمردن محرمات، در حالى كه بعضى ديگر از مفسران، آن را به معنى وسيع كلمه يعنى هر گونه گناه و ارتكاب حرام حتى دشنام و بد گوئى به زير دستان را در مفهوم آن داخل مىدانند، و مىگويند: ارتكاب هر گونه گناه در آن سرزمين مقدس كيفرش شديدتر و سنگينتر است.
در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم: يكى از يارانش از تفسير اين آيه سؤال كرد، امام فرمود: كُلُّ ظُلْمٍ يَظْلِمُ الرَّجُلُ نَفْسَهُ بِمِكَّةِ مِنْ سِرْقَةٍ أَوْ ظُلْمِ أَحَدٍ أَوْ شَىْءٍ مِنَ الظُّلْمِ فَأِنِّى أَراهُ الْحاداً، وَ لِذلِكَ كانَ يَنْهى أَنْ يَسْكُنَ الْحَرَمَ:
«هر گونه ستمى كه انسان به خودش در سرزمين مكّه كند، اعم از سرقت و ظلم به ديگران و هر گونه ستم، من همه اينها را الحاد (و مشمول اين آيه) مىدانم، و لذا امام افراد را از اين كه: مكّه را مسكن خود سازند، نهى مىكرد (چرا كه گناه در اين سرزمين مسئوليت سنگينترى دارد)». «١»
روايات ديگرى نيز به همين معنى نقل شده، و با اطلاق ظاهر آيه نيز