تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٩٧
غفور و رحيم است» «إِلَّا الَّذِينَ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ أَصْلَحُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ».
در اين كه اين استثناء، تنها از جمله «أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ» است و يا به جمله «وَ لا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهادَةً أَبَداً» نيز باز مىگردد، در ميان مفسران و دانشمندان گفتگو است، اگر به هر دو جمله باز گردد، نتيجهاش اين است كه: به وسيله توبه هم شهادت آنها در آينده مقبول است، و هم حكم فسق در تمام زمينهها و احكام اسلامى از آنها برداشته مىشود.
اما اگر تنها به جمله اخير باز گردد، حكم فسق در ساير احكام از آنها برداشته خواهد شد، ولى شهادتشان تا پايان عمر بى اعتبار است.
البته طبق قواعدى كه در «اصول فقه» پذيرفته شده، استثناهائى كه بعد از دو يا چند جمله مىآيند به جمله آخر مىخورد، مگر اين كه: قرائنى در دست باشد كه جملههاى قبل نيز مشمول استثناء است، و اتفاقاً در محل بحث چنين قرينهاى موجود است؛ زيرا هنگامى كه به وسيله توبه حكم فسق برداشته شود، دليلى ندارد كه شهادت پذيرفته نشود؛ چرا كه عدم قبول شهادت به خاطر فسق است، كسى كه توبه كرده و مجدداً تحصيل ملكه عدالت را نموده از آن بر كنار مىباشد.
در روايات متعددى كه از منابع اهلبيت عليهم السلام رسيده نيز روى اين معنى تأكيد شده است، تا آنجا كه امام صادق عليه السلام بعد از تصريح به قبول شهادت چنين افرادى كه توبه كردهاند، از شخص سؤال كننده، مىپرسد: «فقهائى كه نزد شما هستند چه مىگويند»؟
عرض مىكند: آنها مىگويند: توبهاش ميان خودش و خدا پذيرفته مىشود، اما شهادتش تا ابد قبول نخواهد شد!
امام عليه السلام مىفرمايد: بِئْسَ مَا قَالُوا كَانَ أَبِي يَقُولُ إِذَا تَابَ وَ لَمْ يُعْلَمْ مِنْهُ إِلَّا