«و نيز بسيارى از مردم براى او سجده مى‌كنند، در حالى كه بسيارى ديگر ابا دارند و مستحق عذابند» «وَ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ وَ كَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذابُ».
سپس، اضافه مى‌كند: «اينها نزد پروردگار بى‌ارزشند و هر كس را خدا بى ارزش سازد هيچ كس نمى‌تواند او را گرامى دارد و مشمول سعادت و ثواب كند» «وَ مَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ».
آرى، «خداوند هر كارى را بخواهد و مصلحت بداند انجام مى‌دهد» مؤمنان را گرامى و منكران را خوار مى‌سازد «إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ ما يَشاءُ».
***
نكته‌ها:
١- سجود همگانى چگونه است؟
در قرآن مجيد، در آيات مختلف سخن از «سجود» عمومى موجودات جهان و همچنين «تسبيح»، «حمد» و «صلوة» (نماز) به ميان آمده و تأكيد شده:
اين عبادات چهار گانه مخصوص انسان‌ها نيست، حتى موجودات ظاهراً بى‌جان نيز در آن شركت دارند.
گر چه، در ذيل آيه ٤٤ سوره «اسراء» (در جلد دوازدهم) پيرامون حمد و تسبيح عمومى موجودات عالم به طور مشروح بحث كرده‌ايم، و همچنين در جلد دهم ذيل آيه ١٥ سوره «رعد» از سجده عمومى موجودات عالم سخن گفته‌ايم، باز در اينجا لازم است اشاره‌اى به اين مسأله مهم بشود:
با توجه به آنچه در آيه مورد بحث آمده، موجودات عالم داراى دو گونه سجودند، «سجود تكوينى» و «سجود تشريعى».
خضوع و تسليم بى قيد و شرط آنها در برابر اراده حق، قوانين آفرينش و نظام حاكم بر اين جهان، همان سجود تكوينى آنها است كه تمام ذرات