تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٣١
اسلام صلى الله عليه و آله مىباشد اما به گفته جمعى از مفسران، منظور از آن عموم مردم است، و اين در قرآن امثال و نظائر فراوان دارد.
اما بعضى گفتهاند: اين خطاب در مرحله رؤيت و مشاهده مخصوص پيامبر صلى الله عليه و آله است؛ چرا كه خداوند درك و ديدى به او داده بود كه تسبيح و حمد همه موجودات اين عالم را مشاهده مىكرد، و همچنين بندگان خاص خدا كه پيرو مكتب اويند به مقام شهود عينى مىرسند، ولى در مورد عموم مردم، جنبه شهود عقلى و علمى دارد نه شهود عينى. «١»
***
٢- تسبيح عمومى موجودات عالم
آيات مختلف قرآن، سخن از چهار عبادت در مورد همه موجودات اين جهان بزرگ مىگويد: تسبيح، حمد، سجده و نماز، در آيه مورد بحث سخن از «نماز» و «تسبيح» بود.
و در آيه ١٥ سوره «رعد» سخن از «سجود» عمومى است «وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الأَرْضِ».
و در آيه ٤٤ سوره «اسراء» سخن از تسبيح و حمد تمامى موجودات عالم هستى است «وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ».
درباره حقيقت «حمد» و «تسبيح» عمومى موجودات جهان، و تفسيرهاى گوناگونى كه در اين زمينه گفته شده است در ذيل آيه ٤٤ سوره «اسراء» مشروحاً بحث كردهايم كه فشرده آن را در اينجا مىآوريم:
در اينجا دو تفسير قابل توجه وجود دارد:
١- تمامى ذرات اين عالم اعم از آنچه آن را عاقل مىشماريم يا بى جان يا