محتواى سوره حج
اين سوره كه به خاطر بخشى از آياتش پيرامون حج به نام سوره «حج» ناميده شده است از سوره‌هائى است كه در ميان مفسران و نويسندگان تاريخ قرآن در «مكّى» يا «مدنى» بودنش گفتگو است، جمعى آن را- جز چند آيه- «مكّى» مى‌دانند.
در حالى كه، جمع ديگرى معتقدند: همه آن- جز چند آيه- در «مدينه» نازل شده است، بعضى نيز آن را تركيبى از آيات «مكّى» و «مدنى» مى‌دانند.
اما با توجه به برداشتى كه از سوره‌هاى مكّى و مدنى و به تعبير ديگر، جوّ مدينه و مكّه و نيازمندى‌هاى مسلمانان و چگونگى تعليمات پيامبر صلى الله عليه و آله نسبت به آنها در اين دو منطقه داريم، آيات اين سوره از جهاتى شبيه سوره‌هاى مدنى است؛ چرا كه دستور حج آن هم با ذكر قسمتى از جزئيات آن، و همچنين دستور جهاد، تناسب با وضع مسلمانان در «مدينه» دارد، هر چند تأكيد آيات اين سوره روى مساله مبدأ و معاد بى تناسب با سوره‌هاى مكّى نيست.
نويسنده «تاريخ القرآن» بر اساس تاريخ «فهرست ابن نديم» و «نظم الدّرر» مى‌گويد: سوره «حج» مگر چند آيه، در «مدينه» نازل شده، آن چند آيه نيز در ميان مكّه و مدينه نازل گرديده است.
وى اضافه مى‌كند: اين سوره صد و ششمين سوره‌اى است كه بر پيامبر صلى الله عليه و آله نازل شده، و بر حسب ترتيب، بعد از سوره «نور» و قبل از سوره «منافقون» است.
به هر حال، در مجموع، «مدنى» بودن سوره قوى‌تر به نظر مى‌رسد.
از نظر محتوا مطالب اين سوره را به چند بخش مى‌توان تقسيم كرد: