تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٢
دستور مىدهد: «در ميان مردم براى حج اعلام كن، تا پياده و سوار بر مركبهاى لاغر، از هر راه دور، قصد خانه خدا كنند» «وَ أَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالًا وَ عَلى كُلِّ ضامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ».
«أَذِّن» از ماده «اذان» به معنى «اعلام» و «رجال» جمع «راجل» به معنى «پياده»، و «ضامر» به معنى حيوان لاغر، و «فج» در اصل به معنى فاصله ميان دو كوه و سپس به جادههاى وسيع اطلاق شده و «عميق» در اينجا به معنى دور است.
در روايتى در تفسير «على بن ابراهيم» آمده: «هنگامى كه ابراهيم عليه السلام چنين دستورى را دريافت داشت عرض كرد: خداوندا، صداى من به گوش مردم نمىرسد، اما خدا به او فرمود: عَلَيْكَ الأَذانُ وَ عَلَىَّ الْبَلاغُ!: «تو اعلام كن و من به گوش آنها مىرسانم»!.
«ابراهيم» عليه السلام بر محل «مقام» بر آمد، و انگشت در گوش گذارد و رو به سوى شرق و غرب كرده، صدا زد، گفت: أَيُّهَا النَّاسُ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْحَجُّ الَى الْبَيْتِ الْعَتِيْقِ فَأَجِيْبُوا رَبَّكُم:
«اى مردم حج خانه كعبه بر شما نوشته شده، دعوت پروردگارتان را اجابت كنيد».
و خداوند صداى او را به گوش همگان- حتى كسانى كه در پشت پدران و رحم مادران بودند- رسانيد، و آنها در پاسخ گفتند: «لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ! ...» و تمام كسانى كه از آن روز تا روز قيامت در مراسم شركت مىكنند از كسانى هستند كه در آن روز دعوت ابراهيم عليه السلام را اجابت كردند. «١»
و اگر حج پياده را مقدم بر سواره ذكر كرده، به خاطر اين است كه: مقام آنها