تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٠٤
«يَتَسَلَّلُون» از ماده «تسلّل» در اصل به معنى بر كندن چيزى است، مثلًا گفته مىشود: سَلَّ السَّيْفَ مِنَ الْغِمْد: «يعنى شمشير را از غلاف كشيد» و معمولًا به كسانى كه مخفيانه و به طور قاچاقى از جائى مىگريزند، «مُتِسَلِّلُون» گفته مىشود.
«لِواذاً» از «ملاوذه» به معنى استتار است، و در اينجا به معنى عمل كسانى است كه پشت سر ديگرى خود را پنهان مىكنند، يا در پشت ديوارى قرار مىگيرند و به اصطلاح افراد را خواب، و فرار مىكنند، اين عملى بوده است كه منافقين به هنگامى كه پيامبر صلى الله عليه و آله مردم را براى جهاد يا امر مهم ديگرى فرا مىخواند، انجام مىدادند.
قرآن مجيد، مىگويد: اين عمل زشت منافقانه شما، اگر از مردم پنهان بماند از خدا هرگز پنهان نخواهد ماند، و اين مخالفتهاى شما در برابر فرمان پيامبر صلى الله عليه و آله مجازات دردناكى در دنيا و آخرت دارد.
در اين كه منظور از «فتنه» در اينجا چيست؟ بعضى از مفسران آن را به معنى قتل، بعضى به معنى گمراهى، بعضى به معنى تسلط سلطان ظالم، و سر انجام بعضى به معنى بلاى نفاق كه در قلب انسان آشكار مىشود دانستهاند.
اين احتمال نيز وجود دارد كه: منظور از فتنه، فتنههاى اجتماعى و نابسامانىها، هرج و مرج، شكست و ساير آفتهائى است كه بر اثر تخلف از فرمان رهبر دامنگير جامعه مىشود.
ولى، «فتنه» مفهوم وسيعى دارد كه همه اين امور و غير اينها را شامل مىشود، همان گونه كه «عذاب اليم» ممكن است عذاب دنيا يا آخرت يا هر دو را در بر گيرد.
قابل توجه اين كه: در تفسير آيه فوق، غير از آنچه گفتيم دو احتمال ديگر ذكر كردهاند: