كس آنها را بر اين كار اكراه كند (سپس پشيمان گردد) خداوند بعد از اكراه آنها غفور و رحيم است» «وَ مَنْ يُكْرِهْهُنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْراهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ».
اين جمله، چنان كه گفتيم، ممكن است اشاره به وضع صاحبان آن كنيزان باشد كه از گذشته تاريك و ننگين خود پشيمان و آماده توبه و اصلاح خويشتن هستند، و يا اشاره به آن زنانى است كه تحت فشار و اجبار، تن به اين كار مى‌دادند.
***
در آخرين آيات مورد بحث- همان گونه كه روش قرآن است- به صورت يك جمع بندى اشاره به بحث‌هاى گذشته كرده مى‌فرمايد: «ما بر شما آياتى فرستاديم كه حقائق بسيارى را تبيين مى‌كند» «وَ لَقَدْ أَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ آياتٍ مُبَيِّناتٍ».
و نيز «مثل‌ها و اخبارى از كسانى كه پيش از شما بودند» (و سر نوشت آنها درس عبرتى براى امروز شما است) «وَ مَثَلًا مِنَ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ».
و نيز «موعظه و پند و اندرزى براى پرهيزكاران» «وَ مَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ».
***
نكته‌ها:
١- ازدواج يك سنت الهى
گر چه امروز مسأله ازدواج آن قدر در ميان آداب و رسوم غلط و حتى خرافات پيچيده شده كه به صورت يك جاده صعب العبور يا غير قابل عبور، براى جوانان در آمده است، ولى قطع نظر از اين پيرايه‌ها، ازدواج يك حكم فطرى و هماهنگ قانون آفرينش است كه انسان براى بقاء نسل، آرامش جسم و روح و حل مشكلات زندگى احتياج به ازدواج سالم دارد.
اسلام كه هماهنگ با آفرينش گام بر مى‌دارد، نيز در اين زمينه تعبيرات