٤- تفسير جمله «كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلاتَهُ وَ تَسْبِيحَهُ»
جمعى از مفسران ضمير «عَلِمَ» را به «كُلّ» بر گردانده‌اند كه طبق آن مفهوم جمله فوق چنين مى‌شود: «هر يك از كسانى كه در زمين و آسمان هستند و همچنين پرندگان، از كيفيت و راه و رسم نماز و تسبيح خود آگاهند».
ولى بعضى ديگر آن را به خدا باز گردانده‌اند، يعنى خداوند از نماز و تسبيح هر يك از آنان آگاه است، اما تفسير اول با معنى آيه متناسب‌تر مى‌باشد.
به اين ترتيب، هر يك از تسبيح كنندگان راه و رسم «تسبيح» و شرائط و ويژگى‌هاى «نماز» خود را مى‌داند.
اگر منظور «تسبيح آگاهانه» باشد مفهوم اين سخن روشن است اما اگر با زبان حال باشد مفهومش اين است كه هر كدام نظام ويژه‌اى دارند كه به نوعى گوياى عظمت پروردگار است و هر كدام چهره‌اى از قدرت و حكمت اويند.
***
٥- منظور از «صلاة» چيست؟
جمعى از مفسران مانند مرحوم «طبرسى» در «مجمع البيان» و «آلوسى» در «روح البيان» صلاة را در اينجا به معنى «دعا» تفسير كرده‌اند كه مفهوم اصلى آن در لغت همين است. و به اين ترتيب، موجودات زمين و آسمان با زبان حال، يا زبان قال، در پيشگاه خدا دعا مى‌كنند، و از محضر او تقاضاى فيض دارند، و او هم كه فيّاض مطلق است، بر حسب استعدادهايشان به آنها مى‌بخشد و دريغ ندارد.
منتهى‌ هر كدام در عالم خود مى‌دانند چه نيازى دارند و چه بايد بخواهند و چه دعائى كنند.
به علاوه، آنها طبق آياتى كه قبلًا اشاره كرديم، در پيشگاه با عظمت او