تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٣٩
براى بازگشت به اين دنيا معرفى كنند و گفتهاند: مفهوم آيه اين است كه پشت سر انسان مانعى است كه او را از بازگشت به اين جهان منع مىكند-.
ولى اين معنى بسيار بعيد به نظر مىرسد؛ زيرا تعبير به إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ: «تا روز رستاخيز» دليل بر اين است كه: اين برزخ در ميان دنيا و آخرت قرار گرفته، نه ميان انسان و دنيا.
از آياتى كه صريحاً وجود چنين جهانى را اثبات مىكند، آيات مربوط به حيات شهيدان است مانند: وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ: «هرگز گمان نكن كسانى كه در راه خدا كشته شدند مردگانند، آنها زندهاند و نزد پروردگارشان روزى داده مىشوند». «١»
در اينجا خطاب به پيامبر است، و در آيه ١٥٤ سوره «بقره» خطاب به همه مؤمنان كرده مىگويد: «وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتٌ بَلْ أَحْياءٌ وَ لكِنْ لا تَشْعُرُونَ».
نه تنها در مورد مؤمنان عالى مقامى همچون شهيدان، جهان برزخ وجود دارد بلكه درباره كفار طغيانگرى همچون فرعون و يارانش نيز وجود برزخ صريحاً در آيه ٤٦ سوره «مؤمن» آمده است، مىفرمايد:
النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوّاً وَ عَشِيّاً وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ: «آنها (فرعون و يارانش) هر صبح و شام در برابر آتش قرار مىگيرند و به هنگامى كه روز قيامت بر پا مىگردد فرمان داده مىشود: آل فرعون را در شديدترين كيفرها وارد كنيد».
البته آيات ديگرى را نيز براى اين موضوع ذكر كردهاند كه: در صراحت و ظهور، به پايه آيات فوق نمىرسد، تنها مطلبى كه در آيات برزخ، بايد مورد توجه