پشيمان مى‌شوند و ميل دارند همه را جبران كنند، تفسير دوم صحيح‌تر به نظر مى‌رسد.
ضمناً، تعبير به «لَعَلَّ» در جمله: لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً: «شايد عمل صالحى انجام دهم» ممكن است اشاره به اين باشد كه: اين افراد آلوده و منحرف، از وضع آينده خود نيز اطمينان كامل ندارند، و كم و بيش مى‌دانند اين ندامت و پشيمانى معلول شرائط خاصى است كه در آستانه مرگ براى آنها پيدا شده است، و اى بسا اگر باز گردند همان روش گذشته را ادامه خواهند داد، و حقيقت نيز همين است.
***
٣- «كَلَّا» در اينجا چه چيزى را نفى مى‌كند؟
«كَلَّا» كلمه‌اى است كه در لغت عرب براى منع، جلوگيرى و ابطال گفتار طرف مقابل مى‌آيد، و در واقع نقطه مقابل «اى» (آرى) است كه براى تصديق مى‌باشد.
در پاسخ سؤال فوق، بعضى گفته‌اند: «كَلَّا» نفى تقاضاى كفار براى بازگشت به زندگى دنيا است، يعنى: راه بازگشت بسته شده و به هيچ وجه امكان پذير نيست.
بعضى ديگر گفته‌اند: اين كلمه، براى نفى ادعاى آنها است كه مى‌گويند: اگر ما به دنيا باز گرديم گذشته را جبران خواهيم كرد، خداوند مى‌گويد: اين يك ادعاى بى اساس و تو خالى است، اگر آنها باز گردند برنامه، همان برنامه پيشين است.
در عين حال، هيچ مانعى ندارد اين كلمه اشاره به نفى هر دو معنى باشد.
ذكر اين نكته نيز لازم است كه: اين تقاضا و جواب گر چه در آيه فوق تنها در مورد مشركان ذكر شده، ولى مسلّم است اختصاص به آنها ندارد، بلكه