تفسير:
طرق مختلف بيدار سازى الهى
از آنجا كه در آيات گذشته، سخن از بهانه‌هاى مختلفى بود كه منكران حق براى سرپيچى از دعوت پيامبران عنوان مى‌كردند، در آيات مورد بحث، خداوند از طرق اتمام حجت و بيدارسازى آنها سخن مى‌گويد.
نخست، مى‌فرمايد: گاه آنها را مشمول نعمت خود مى‌سازيم تا بيدار شوند، ولى «اگر آنها را به وسيله نعمت‌ها و برطرف ساختن امواج بلاها مشمول لطف خود قرار دهيم (چنان آلوده‌اند كه) باز در طغيانشان اصرار و لجاجت مى‌ورزند و در اين وادى همچنان سرگردان مى‌مانند» «وَ لَوْ رَحِمْناهُمْ وَ كَشَفْنا ما بِهِمْ مِنْ ضُرٍّ لَلَجُّوا فِي طُغْيانِهِمْ يَعْمَهُونَ».
***
و گاه آنها را با حوادث دردناك گوشمالى مى‌دهيم تا اگر از طريق رحمت و نعمت بيدار نشدند، از اين راه بيدار شوند، ولى اين كار نيز در آنها مؤثر نيست، زيرا «ما آنها را به عذاب و بلا گرفتار ساختيم اما آنها نه در برابر پروردگارشان تواضع و انقيادى نشان دادند، و نه به درگاه او توجه و تضرع مى‌كنند» «وَ لَقَدْ أَخَذْناهُمْ بِالْعَذابِ فَمَا اسْتَكانُوا لِرَبِّهِمْ وَ ما يَتَضَرَّعُونَ». «١»

«تضرع» چنان كه پيش از اين هم گفته‌ايم، در اصل از ماده «ضرع» به معنى