صالح و ويژگى‌هاى يك جامعه با ايمان و پيشرفته فراهم است. «١»
بايد توجه داشت: «مَكَّنَّا» از ماده «تمكين»، و «تمكين» به معنى فراهم ساختن وسائل و ابزار كار است، اعم از آلات و ادوات لازم، يا علم و آگاهى كافى و توان و نيروى جسمى و فكرى.
«معروف» به معنى كارهاى خوب و حق است، و منكر به معنى زشت و باطل، چرا كه اولى براى هر انسان پاك سرشتى شناخته شده، و دومى ناشناس است، و به تعبير ديگر، اولى هماهنگ با فطرت انسانى است و دومى ناهماهنگ.
و در پايان آيه مى‌فرمايد: «و پايان همه كارها از آن خدا است» «وَ لِلَّهِ عاقِبَةُ الأُمُورِ».
يعنى همان گونه كه آغاز هر قدرت و پيروزى از ناحيه خدا مى‌باشد، سرانجام نيز تمام اين‌ها به او باز مى‌گردد كه: «انَّا لِلَّهِ وَ انَّا الَيْهِ راجِعُون».
***
نكته‌ها:
١- فلسفه تشريع جهاد
گر چه در گذشته، پيرامون اين مسأله مهم، بحث بسيار كرده‌ايم «٢» ولى با توجه به اين كه احتمالًا آيات مورد بحث، نخستين آياتى است كه اجازه جهاد را براى مسلمانان صادر كرده است، و محتواى آن اشاره‌اى به فلسفه اين حكم دارد، تذكر مجددى در اين زمينه لازم به نظر مى‌رسد.
در اين آيات به دو قسمت مهم، از فلسفه‌هاى جهاد اشاره شده است: