ظاهراً مقتبس است از گفته جُنيد نهاوندى معروف به بغدادى: مُكَابَدَةُ الْعُزْلَة ايْسَرُ منْ مُدَارَاة الْخُلْطَة[١]. رساله قشيريّه، طبع مصر، ص ٥٢- ٥٠، كشّاف اصطلاحات الفنون در ذيل خلوت.

[ص ٤٦٦ شرح مثنوى‌]

[ «چاه مُظلم گشت ظلم ظالمان»]

١٠١-

«چاه مظلم گشت، ظلم ظالمان‌		اين چنين گفتند جمله عالمان‌

ظاهراً مستفاد است از مضمون حديث ذيل: [٢]

اتَقُوا الظُّلْمَ فَإنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقيَامَة وَ اتَّقُوا الشُّحَ فَإنَّ الشُّحَّ أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ حَمَلَهُمْ عَلَى أَنْ سَفَكُوا دمَاءَهُمْ وَ اسْتَحَلُّوا مَحَارمَهُمْ‌[٢].

مجموعة ورام ج ١ ص ٥٦ باب الظلم مسلم، ج ٨، ص ١٨ و جامع صغير، ج ١ ص ٨ و با تفاوت مختصر- احياء العلوم، ج ٣، ص ١٧٤ [ص ١٣ احاديث مثنوى‌]

______________________________ [١] مستفاد است از مضمون حديث ذيل:

انَّ اللَّهَ اذَا ارَادَ انْفَاذَ أَمْرٍ سَلَبَ كُلَّ ذى لُبٍّ لُبَّهُ (١).

جامع صغير، ج ١، ص ٦٦ و اين حديث بدين صورت هم روايت شده است:

اذَا أَرَادَ اللَّهُ انْفَاذَ قَضَائه وَ قَدَره سَلَبَ ذَوى الْعُقُول عُقُولَهُمْ حَتّى‌ يُنْفَذُ فيهمْ قَضَاؤُهُ وَ قَدَرُهُ فَاذَا مَضَى امْرُهُ رَدَّ الَيْهمْ عُقُولَهُمْ وَ وَقَعَت النَّدَامَةُ (٢).

جامع صغير، ج ١، ص ١٧

انَّ اللَّهَ اذَا ارَادَ امْضَاءَ امْرٍ نَزَعَ عُقُولَ الرِّجَالَ حتّى يُمْضى امْرَهُ فَاذَا امْضَاهُ رَدَّ الَيْهمْ عُقُولَهُمْ وَ وَقَعَت النَّدَامَةُ (٣).

جامع صغير، ج ١، ص ٦٦ (١) وقتى خداوند اراده كرد كارى تحقق يابد عقل هر عاقلى را (موقتاً) از وى سلب مى‌كند. (تا مانع تحقق آن كار نشود).

(٢) وقتى خداوند اراده كرد مشيّتش تحقق يابد عقل خردمندان را از آنان سلب مى‌كند. همين كه آن امر تحقق يافت عقلشان را به آنان باز مى‌گرداند. آن وقت است كه پشيمانى آنان را فرا مى‌گيرد.

(٣) وقتى خدا اراده كرد كارى تحقق يابد عقل مردان را از آنان مى‌گيرد. همين كه آن امر متحقّق شد عقلشان را به آنان باز مى‌گرداند. آن وقت است كه پشيمانى آنان را فرا مى‌گيرد.

[٢]

عن جابر بن عبد الله يرفعه قَالَ: اتَقُوا الظُّلْمَ فَإنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقيَامَة وَ اتَّقُوا الشُّحَ فَإنَّ الشُّحَّ أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ حَمَلَهُمْ عَلَى أَنْ سَفَكُوا دمَاءَهُمْ وَ اسْتَحَلُّوا مَحَارمَهُمْ.

مجموعة ورام ج ١ ص ٥٦ باب الظلم‌

[١] - كناره گرفتن و گوشه‌گيرى گر چه سخت است امّا از همنشينى و مصاحبت با ديگران آسان‌تر است.

[٢] - از ظلم بپرهيزيد كه منشأ ظلمتهاى روز قيامت است و نيز از بخل اجتناب ورزيد كه گذشتگان شما را هلاك كرد و آنان را تا به آنجا رسانيد كه خون يكديگر را ريختند و محارم را بر خود حلال كردند.