عَنْ أَبي عَبْد اللَّه عَلَيْه السَّلَامُ قَالَ الْعُبَّادُ ثَلاثَةٌ قَومٌ عَبَدُوا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَوْفاً فَتلْكَ عبَادَةُ الْعَبيد وَ قَومٌ عَبَدُوا اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى طَلَباً للثَّواب فَتلْكَ عبَادَةُ الأُجَرَاء وَ قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّهَ تَعَالَى حُبَّاً لَهُ فَتلْكَ عبَادَةُ الأَحْرَار وَ هىَ أَفْضَلُ الْعبَادَة[١].

وافى فيض، ج ٣، ص ٧١ [ص ١٧١ احاديث مثنوى‌]

[ «بهر عشق او را خدا لولاك گفت»]

٨٣٢-

«با محمد بود عشق پاك جفت‌		بهر عشق او را خدا لولاك گفت‌

مقصود حديث معروف است:

لَوْلَاكَ لَمَا خَلَقْتُ الافْلَاكَ‌[٢]

- كه در شرح تعرف، ج ٢، ص ٤٦ بدين صورت ديده مى‌شود:

لَوْ لا مُحَمَّدٌ (صَلَّى اللَّهَ عَلَيْه وَ آله وَ سَلَّمْ) مَا خَلَقْتُ الدُّنْيَا وَ الآخرَةَ وَ لَا السَّمَاوات وَ الْأَرْضَ وَ لَا الْعَرْشَ وَ لَا الْكُرْسىَّ وَ لَا اللَّوْحَ وَ لَا الْقَلَمَ وَ لَا الْجَنَّةَ وَ لَا النَّارَ وَ لَوْ لَا مُحَمَّدٌ مَا خَلَقْتُكَ يَا آدَمُ‌[٣].

و مؤلف اللؤلؤ المرصوع در باره آن چنين گفته است:

لَمْ يَردْ بهَذَا اللَّفْظ بَلْ وَرَدَ: لَوْلَاكَ مَا خَلَقْتُ الْجَنَّةَ وَ لَوْلَاكَ مَا خَلَقْتُ النَّارَ. وَ عنْدَ ابْن عَسَاكرَ: لَوْلَاكَ مَا خَلَقْتُ الدُّنْيَا[٤].

اللؤلؤ المرصوع، ص ٦٦ [ص ١٧٢ احاديث مثنوى‌]

[١] - امام جعفر صادق( ع) فرمود پرستندگان سه گروهند: گروه اول خداى- عز و جل- را از ترس عبادت مى‌كنند. اينها همچون بردگانند كه( از ارباب خود) اطاعت مى‌كنند. گروه دوم خداى- تبارك و تعالى- را به خاطر مزد عبادت مى‌كنند اينها مزد بگيرانى هستند كه اطاعتشان براى اجرت است. و گروه سوم خداوند متعال را به خاطر عشق به خدا عبادت مى‌كنند. اينها عبادتشان عبادت آزادگان است كه بهترين عبادت است.

[٢] -( خداوند فرمود اى محمد:) اگر به خاطر تو نبود جهان را نمى‌آفريدم.

[٣] - اگر به خاطر محمد نبود دنيا، آخرت، آسمانها، زمين، عرش، كرسى، لوح، قلم، بهشت، جهنم و حتى تو را اى آدم نمى‌آفريدم.

[٤] - اين حديث به صورت فوق نقل نشده. به اين صورت منقول است: اگر تو نبودى. بهشت و جهنم را نمى‌آفريدم. ابن عساكر هم به اين صورت نقل كرده: اگر تو نبودى دنيا را نمى‌آفريدم.