وَ في الْخَبَر: أَنَّ إبْرَاهيمَ ٧ قَالَ لنَبيِّنَا صلى الله ٧ لَيْلَةَ الْمعْرَاج مُرْ أُمَّتَكَ حَتَّى يَسْتَكْثرُوا منْ غَرْس الْجَنَّة قَالَ وَ مَا هيَ قَالَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إلَّا باللَّه الْعَليِّ الْعَظيم.

مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل ج ٥ ص ٣٧٣ باب ٣٩ ح- ٦١٢٤.

حضرت ابراهيم ٧ در شب معراج به پيامبر ما ٦ گفتند به امتت امر كن تا براى بهشت، نهال‌هاى بيشترى بكارند؛ پرسيد آن چيست؟ در جواب گفت با زياد گفتن لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إلَّا باللَّه الْعَليِّ الْعَظيم. (هر قدرت و قوتى از آن خداوند برتر و عظيم است.

[٢] اشاره است به مضمون اين حديث:

عَن الرِّضَا ٧ قَالَ مَثَلُ الاسْتغْفَار مَثَلُ وَرَقٍ عَلَى شَجَرَةٍ تُحَرَّكُ فَيَتَنَاثَرُ وَ الْمُسْتَغْفرُ منْ ذَنْبٍ وَ يَفْعَلُهُ كَالْمُسْتَهْزئ برَبِّه.

كافى ج ٢ ص ٥٠٤ باب الاستغفار ح: ٣٥٠٤-.

امام رضا ٧ مى‌فرمايد: مثل استقفار مثل برگ درختان است كه با حركت به زمين مى‌ريزد. و كس كه از گناه استغفار مى‌كند و آن گناه را انجام مى‌دهد گويا پروردگار خويش را به سخره گرفته است.

رُوىَ انَّ رَجُلًا جَاءَ الي‌ رَسُوْل اللَّه ٦ فَقَالَ تَوَلَّتْ عَنِّى الدُّنْيا وَ قَلَّتْ ذَاتُ يَدى فَقَالَ رَسُولُ اللَّه ٦ فَايْنَ انْتَ منْ صَلَاة الْمَلَائكَة وَ تَسْبيْح الخَلَائق وَ بهَا يُرْزَقُوْنَ قَالَ فَقُلْتُ وَ مَاذَا يَا رَسُول اللَّه قَالَ قُلْ سُبْحَانَ اللَّه وَ بحَمْده سُبْحَانَ اللَّه الْعَظيم اسْتَغْفرُ اللَّهَ مائَةَ مَرَّةٍ مَا بَيْنَ طُلُوْع الْفَجْر الي‌ انْ تُصَلِّىَ الصُّبْحَ تَاْتيكَ الدُّنْيَا رَاغمَةً صَاغرَةً وَ يَخْلُقُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ منْ كُلِّ كَلمَةٍ مَلَكاً يُسبِّحُ اللَّهُ تَعَالَي الَي يَوْم القيَامَة لَكَ ثَوَابُهُ) (١).

احياء العلوم، ج ١ ص ١١٢ و اين حديث را به شكل ذيل سيوطى در جزء موضوعات آورده است:

قُلْ يَا ابْنَ عُمَرَ منْ طُلُوع الْفَجْر الَى صَلَاة الصُبّحٍ سُبْحَانَ اللَّه وَ بحَمْده سُبْحَانَ اللَّهُ العَظيمُ وَ تَسْتَغْفرُ اللَّهَ مائةَ مَرَّةً تَاْتيكَ الدُّنْيَا رَاغمَةً دَاخرَةً وَ يَخْلُقُ اللَّهُ منْ كُلِّ كَلمَةٍ مَلَكاً يُسَبِّحُ لَكَ ثَوَابَهُ الَى يَوْم الْقيَامَة (٢).

اللآلى المصنوعة، ج ٢، ص ٣٤١ و حديث ذيل هم در آن كتاب، ج ٢، ص ٣٤٦ به نظر مى‌رسد كه با گفته مولانا مناسب‌تر است:

مَنْ قَالَ لَا الهَ الّا اللَّهُ خَلَقَ اللَّهُ منْ كُلِّ كَلمَةٍ منْها طَيْراً منْقَارُهُ منْ ذَهَبٍ وَ ريشُهُ منْ مَرْجَانٍ (٣)

. و در كتاب اللؤلؤ المرصوع آمده:

مَنْ صَلَّى عَلىَّ صَلَاةً تَعْظيماً لحَقِّي خَلَقَ اللَّهُ منْ ذَلكَ الْقَوْل مَلَكاً لَهُ جُنَاحٌ بالْمَشْرَق وَ الآخر بالْمَغْرب وَ رجْلاهُ مُقْرُونَتَانٍ (كَذَا) في الْارْض السَّابَّة السُّفْلَي وَ عُنُقُهُ مُلْتَويَةٌ تَحْتَ الْعَرْش يَقُولُ اللَّهُ لَهُ صَلِّ عَلَي عَبْدي كَمَا صَلَّي عَلَى نَبيِّي فَهُوَ يُصَلِّي عَلَيْه الَى يَوْم الْقيَامَة- لَمْ يُوْجَدْ بَلْ قَالَ الْعرَاقيُّ مَا يُحْكَي منْ انَّ اللَّهَ يَخْلُقُ بسَبَب الْاعْمال الْحَسَنَة مَلَكاً يُسَبِّحُ وَ يَكُونُ تَسْبيْحَهُ للْعَامل- بَاطلٌ مَوْضُوعٌ لَا اصْلَ لَهُ (٤).

اللؤلؤ المرصوع، ص ٧٠ و ٨٣ و ٨٩. [ص ٨ احاديث مثنوى‌] (١) روايت شده مردى (از شدت فقر) خدمت رسول خدا ٦ رسيد و عرض كرد دنيا به من پشت كرده و دستم خالى است. پيامبر ٦ در جواب فرمود كجا هستى (به هنگام طلوع فجر) در حالى كه فرشتگان، خدا را درود مى‌فرستند و خلايق تسبيح مى‌گويند و آنگاه روزيها مقدّر مى‌شود؟ مرد گفت اى رسول خدا حال چه كنم؟ پيامبر فرمود در فاصله بين طلوع فجر و به پا داشتن نماز صبح، صد بار سبحان اللّه و بحمده، سبحان اللَّهَ العظيم و استغفر اللّه بگو تا دنيا، خوار و سر افكنده به تو روى آورد و خداوند از هر كلمه‌اى كه گفته‌اى فرشته‌اى آفريند كه تا روز قيامت او را تسبيح گويد و ثوابش را به تو اختصاص دهد.

(٢) پيامبر ٦ فرمود اى ابن عُمَر، از طلوع فجر تا هنگام نماز صبح، صد بار سبحان اللّه و بحمده و سبحان اللّه العظيم بگو و از خدا آمرزش طلب كن تا دنيا سر افكنده و خوار به تو روى آورد و خداوند از هر كلمه تو فرشته‌اى آفريند كه تا روز قيامت تسبيحش گويد و ثوابش را به تو اختصاص دهد.

(٣) كسى كه لا اله الّا الله گويد به ازاى هر كلمه آن خداوند يك پرنده، آنهم با منقارى از طلا و پر و بالى از مرجان، مى‌آفريند.

(٤) كسى كه به منظور تجليل و بزرگداشت، بر من (پيامبر) درود فرستد خداوند از درود او فرشته‌اى مى‌آفريند كه يك بالش در مشرق و بال ديگرش در مغرب باشد و هر دو پايش با هم در اعماق زمين فرو رفته و گردنش تا زير عرش خم شده باشد. خداوند به آن فرشته خطاب مى‌كند كه بر بنده من درود فرست، همان طورى كه آن بنده بر پيامبر من درود فرستاد. و آن فرشته هم تا روز قيامت به ذكر مشغول مى‌شود.

عراقى گفته است اين قسمت از حديث در جايى ديده نشده و مجعول است. اما آنچه نقل شده اين است كه خداوند به ازاى اعمال حسنه فرشته‌اى را مى‌آفريند تا او را تسبيح گويد و ثوابش را به صاحب آن اعمال حسنه اختصاص دهد.

[٣] اشاره است به حديث ذيل:

تَقُولُ النَّارُ للْمُؤْمنينَ يَوْمَ الْقيَامَة: جُزْ يَا مُؤْمنُ فَقَدْ أَطْفَأَ نُورُكَ لَهَبي (١).

بحار الانوار ج ٨ ص ٢٤٩ باب ٢٤ جامع صغير، ج ١، ص ١٣٢ آتش جهنم خطاب به مؤمنان مى‌گويد از اينجا بگذر و گر نه نور تو شعله‌ام را خاموش مى‌كند.

قَالَ النَّبيُّ ٦ إذَا مَرَّ الْمُؤْمنَ عَلَى الصِّرَاط فَيَقُولُ:" بسْم اللَّه الرَّحْمَن الرَّحيم" طُفيَتْ لَهَبُ النِّيرَان وَ تَقُولُ: جُزْ يَا مُؤْمنُ فَإنَّ نُورَكَ قَدْ أَطْفَأَ لَهَبي.

مستدرك الوسائل ج ٤ ص ٣٨٨ باب ٤٥.

رسول خدا ٦ فرمود: هنگاميكه مؤمن بر صراط عبور كند و بگويد:" بسْم اللَّه الرَّحْمَن الرَّحيم" شراره آتش [جهنم‌] خاموش شود [آتش به مؤمن خطاب كند:] از اينجا بگذر كه بحقيقت نور تو شعله‌ام را خاموش كرده است.

انَّ الْمُؤْمنَ اذَا وَضَعَ قَدَمَهُ عَلَى الصِّرَاط يَقُولُ النَّارُ جُزْ يَا مُؤْمنُ فَقَدْ اطْفَأَ نُورُك نَاري (١).

شرح تعرف، ج ٢، ص ١٧٧ [ص ٥٢ احاديث مثنوى‌] (١) وقتى مؤمن قدم در صراط مى‌گذارد آتش جهنم خطاب به او مى‌گويد از اينجا بگذر و گر نه نور تو شعله‌ام را خاموش مى‌كند.

[١] - براى بهشت، نهال‌هاى بيشترى بكاريد؛ زيرا آبش گوارا و خاكش مناسب است.( و تماماً به ثمر مى‌نشيند) پس با زياد گفتن لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ الَّا باللَّه( هر قدرت و قوتى از آن خداوند است) نهال‌هاى بهشتى را افزايش دهيد.