صَحَا الْقَلْبُ عَنْ سَلْمىَ وَ أَقْصَرَ بَاطلُه‌		وَ عُرِّىَ أَفْرَاسُ الصِّبَا وَ رَوَاحلُه‌[٣].

كه عبدالقاهر جرجانى، آن را تمثيلى براى ترك و اهمال ميل و عشق، دانسته است.

(اسرار البلاغه، طبع استانبول، ص ٢٦، ٤٥) [ص ١٨٥ شرح مثنوى‌]

[ليلى ومجنون‌]

٣٩-

«گفت ليلى را خليفه كان توى‌		كز تو مجنون شد پريشان و غوى‌

مأخذ آن كلام ذيل است:

دَخَلَتْ بُثَيْنَةُ عَلَى عَبْد الْمَلك بْن مَرْوَانَ فَقَالَ: يَا بُثَيْنَةُ مَا أَرَى شَيْئاً ممَّا كَانَ يَقُولُ جَميلٌ فَقَالَتْ يَا أَميرَ الْمُؤمنينَ إنَّهُ كَانَ يَرْنُو إلَىَّ بعَيْنَيْن ليَسْتَا في رَأْسكَ قَالَ: فَكَيْفَ صَادَفْتَهُ في عفَّته فَقَالَتْ: كَمَا وَصَفَ نَفْسَهُ.

لَا وَالَّذى تَسْجُدُ الْجبَاهُ لَهُ‌		مَالى بمَا دُونَ ثَوْبهَا خَبَرٌ
وَ لَا بفيهَا وَ لَا هَمَمْتُ بهَا		مَا كَانَ الَّا لْحَديثُ وَ النَّظَرُ[٤]

ربيع الابرار زمخشرى، باب العفاف و الورع و العصمة اين مطلب در شرح نهج البلاغه، جلد چهارم، طبع مصر، ص ٥٢٤ نيز، منقول است. و

______________________________ [١]

قَالَ رَسُولُ اللَّه صَلَّى اللَّهُ عَلَيْه وَ آله: النَّومُ أَخُو الْمَوْت. (١)

عوالي اللئالي جلد ٤ صفحه ٧٣ حديث ٤٧ (١) پيامبر اكرم ٦ مى‌فرمايد: خواب، برادر مرگ است.

[١] - خواب، برادر مرگ است، و مرگ به آستان بهشتيان راه ندارد.

[٢] - خواب، برادر مرگ است و اين هر دو،( خواب و مرگ) به آستان بهشتيان راهى ندارد.

[٣] - دل( دل شاعر) از عشق سَلمَى زدوده شد و باطل كنار رفت( دل به حق روى آورد) و اسب و شترهاى جوانى و جهالت برهنه( و بى زين) شد.

[ نيز مراجعه شود به شماره ٧٩٩]

[٤] - زنى به نام بُثَينْه( كه مردى به شدّت دلباخته‌اش شده بود) بر عبدالملك مروان وارد شد. خليفه او را ورانداز كرد و گفت آن طور هم كه گفته‌اند زيبا نيستى.

زن در جواب گفت اى خليفه چشمهايى كه مرا ديده( و شيفته‌ام شده) است غير از چشمهايى است كه تو با آن مى‌بينى. خليفه گفت نشانه‌اى از صداقت او( مرد دلباخته) در عفاف و پاكى سراغ دارى؟ زن پاسخ داد آرى، اين سخن است كه( درباره‌ام) سروده:

به خدايى كه پيشانيها برايش به سجده مى‌افتند سوگند مى‌خورم كه من نه او( بثينه) و چهره پوشيده‌اش را ديده‌ام و نه چنين قصدى داشته‌ام، تنها سخن و نظرى كه درباره‌اش هست مرا( در اين دل باختن) كفايت كرده است.