تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٣٥٠ - سوره الملك(٦٧) آيات ١ تا ٩
و حيات را خلق كرده بر صورت ماديان ابلق و او بر هيچ چيز مرور نكند و رايحه او بهيچ چيز نرسد الا كه زنده شود و اين آن اسبى است كه جبرئيل (ع) بر او نشسته بود در روز غرق شدن فرعون لعين و چون سامرى او را بديد خاك از سم مركب او بر گرفت و در شكم گوساله زرين انداخت زنده شد و بعضى گفتهاند كه مراد بموة و حيات در آنجا دنيا و آخرتست يعنى حق تعالى دنيا و آخرت را بيافريد لِيَبْلُوَكُمْ تا بيازمايد شما را يعنى با شما معامله از مايندگان كند تا ظاهر شود كه در دار تكليف أَيُّكُمْ كدام از شما أَحْسَنُ عَمَلًا نيكوترند از روى كردار يعنى اخلاص كدام بيشتر است و صوابتر نه احدهما چه اگر خالص غير صواب باشد مقبول نخواهد بود و بعكس و همچنين مراد از خالص آنست كه محض قربت باشد و از صواب آنكه بر وفق سنت مطهره باشد و گويند كه معنى آنست كه تا آشكارا گردد كه كدام از شما يادكنندهترند مرگ را و ترسناكتر از آن و كار سازندهتر براى آن و قتاده گفته كه رسول را از معنى احسن عملا سؤال كردم فرمود أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا يعنى كدام نيكوتريد از روى عقل و تفكر در فايده خلق موت و حيات و غير آن و بعد از آن فرمود كه
اتمكم عقلا اشدكم للَّه خوفا و احسنكم فيما امر اللَّه به و نهى عنه نظرا و ان كانوا اقلكم تطوعا
يعنى تمامتر شما در عقل سختتر شماست در ترسكارى از حضرت بارى و نيكوتر شما است از روى نظر و فكر در آنچه خداى امر فرموده و از آن نهى نموده اگر چه كمتر از شما باشد در طاعات متطوعه و عبادات و از ابن عمر نقل است كه پيغمبر (ص) اين سورة را تلاوت نمود تا بقوله احسن عملا فرمود
ايكم احسن عقلا و اوزع من محارم اللَّه و اسرع فى طاعة اللَّه
يعنى تا بيازمائيم شما را كه كدام از شما نيكوتر است بعقل و ورع او بيشتر از محارم خداى و شتابندهتر در اطاعت وى تعالى شانه و حسن گفته ايكم ازهد فى الدنيا يعنى كدام بى رغبتتر است در دنيا و بدانكه أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا در موضع مفعول ثانى فعل بلوى واقع شده زيرا كه بلوى متضمن معنى علم است فكانه قال ليعلمكم ايكم احسن عملا و هر گاه گويى عملته ا زيد احسن عملا ام عمر و جمله استفهاميه در موضع مفعول ثانى خواهد بود مانند عملته هو احسن عملا و اين از باب تعليق نيست زيرا كه تعليق در صورتيست كه ما بعد علم ساد مسد هر دو مفعول باشد نه احدهما كقولك علمت ايهما عمرو و علمت ا زيد منطلق و لهذا هيچ فرقى نيست ميان آن چيزى كه بعد از سبق احد مفعولين واقع شده باشد كه مصدر به حرف استفهام بوده باشد يا غير مصدر بآن چنان كه در مثال گذشت بخلاف تعليق كه بينهما فرق هست كقولك علمت ا زيد منطلق و علمت زيد منطلق خلاصه معنى آنكه حق تعالى حيات را بشما اعطا فرمود تا بآن قادر شويد بر كسب عمل صالح و موت را بر شما مسلط ساخت تا داعى شما شود باختيار عمل حسن بر