حَمِيمٍ‌ و ميان آب گرم‌ آنٍ‌ گرمى بغايت رسيده كه بر سرايشان فرو ريزند يا بخورد ايشان دهند و آن از ابى يانى مشتق است بمعنى بلغ الحر فى النهاية و بعضى گويند كه دوزخيان هر گاه كه از آتش استغاثه كنند به اين وجه بفرياد ايشان رسند كه ايشان را در ميان آب جوشان اندازند و بجهة شدت حرارت آن همه اعضاى ايشان از يكديگر جدا شود و در روايت آمده كه وادى از اوديه جهنم كه در او چرك و ريم دوزخيان جمع شده باشد برايشان بگشايند تا ايشان را باغلال و سلاسل كه داشته باشند برانند بآن اوديه و همه را در آنجا منغمس سازند و اوصال و پيوندهاى ايشان را از يكديگر بگسلند و بعد از آن ايشان را از آنجا بيرون آورند و او سبحانه بار ديگر اعضاى ايشان را بهم جمع كند و خلق آن فرمايد و بآتش سوزان عذاب نمايد پس ايشان را باين دستور هميشه در ميان حميم و و جحيم گرفتار باشند فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما پس بكدام از نعمتهاى پروردگار خود كه تنبيه كرد شما را از عذاب اهل دوزخ تا از كفر و شرك و بپرهيزيد تُكَذِّبانِ‌ تكذيب مينمائيد و شبهه نيست در آنكه آيات مذكوره كه در شأن دوزخيانست مستلزم وعيد و تهديديست كه مقرب عباد است بطاعت و مبعد ايشان از معصيت و باعث ايمان و صارف از كفر و عصيان و آن عين الطاف حضرت منانست پس متضمن نعماى جليله باشد و بعد از ذكر وعيد بيان وعد ميفرمايد بقوله‌ وَ لِمَنْ خافَ‌ و براى كسى كه بترسد مَقامَ رَبِّهِ‌ از ايستادن نزد پروردگار خود يعنى از موقف حساب و بجهة آن ترك معاصى نمايد جَنَّتانِ‌ دو بهشت است و از اين قبيل است قوله تعالى‌ يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ‌ و قوله‌ وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ‌ يا آنكه مراد بمقام قيام او سبحانه باشد بر عباد كقوله تعالى‌ أَ فَمَنْ هُوَ قائِمٌ عَلى‌ كُلِّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ‌ پس معنى اين باشد كه كسى كه بترسد از آنكه خدا شاهد و حافظ اعمال او است و بجهة آن بر معصيت جسارت ننمايد او را جاى در جنت است و از اينجاست كه صادق (ع) در تفسير اين فرموده كه هر كه بداند كه حقتعالى افعال خير و شر او را ميبيند و اقوال او را بهمين طريق ميشنود و او بجهت اين از معاصى مجتنب شود او را دو بهشت است يا مراد مقام خايف است نزد خدا جهة حساب بكلا المعنيين و اضافه آن برب جهة تفخيم و تهويل است يا آنكه مقصود خاف ربه باشد و لفظ مقام بينهم مقحم واقع شده باشد بجهة مبالغه هم چنان كه ميگويند اخاف جانب فلان و فعلت هذا لمكانك و اين دو بهشت يكى جنت عدنست و ديگرى جنت نعيم و گويند كه يكى خايف انسى را بود و ديگرى خايف جنى چه توجه خطاب بثقلين است يا يكى براى اداى طاعت و ديگرى براى ترك معصيت يا يكى براى خايف و يكى ديگر براى خدم و متعلقان او يا يكى از روى عدل و ديگرى بر سبيل فضل كقوله‌