نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ٥٠٤ - فصل ششم خريد و فروش

١٣- كسى كه خريدار حيوان آبستن است اگر پس از زايمان، عيبى در حيوان ببيند كه مربوط به قبل از عقد بيع و خريدارى است مى‌تواند حيوان را باز گرداند. و فرزند نيز بازگردانده مى‌شود. شافعى بر آن است كه فرزند بازگردانده نمى‌شود[١]. ولى سخن او منافى شرع است زيرا بازگرداندن به همه كالا تعلق مى‌گيرد و بچه حيوان نيز جزئى از آن است پس بايد باز گردانده شود.

١٤- فروش كرم ابريشم و زنبور عسل به شرطى كه با مشاهده معلوم و مشخص باشند و بگونه‌اى در اختيار فروشنده قرار داشته باشند كه نتوانند بپرند، جايز است.

ابو حنيفه چنين معامله‌اى را جايز نمى‌داند[٢] ولى عقل گواهى مى‌دهد كه در اين سوداگرى مالى مورد استفاده و معلوم وجود دارد كه فروشنده قادر به تسليم آن است پس مانند معاملات ديگر صحيح است. دليل نقلى نيز سخن خداوند «و پروردگار تجارت را حلال فرمود» مى‌باشد.

١٥- براى مسلمان خريد و فروش شراب، به نحو مستقيم يا به وكالت اهل ذمه، ممنوع است. ابو حنيفه فتوا داده كه مسلمان مى‌تواند در خريد و فروش آن، يكى از اهل ذمه را وكيل كند،[٣] اما خداوند فرموده است:

«شراب، قمار، بتها و گروبندى با تيرها، پليدى و كار شيطان است، از آن اجتناب كنيد.»[٤] و پيامبر فرمود: «تجارت در شراب حرام است.»[٥]؛ و «آن كه شراب را حرام گردانده سوداگرى آن را نيز حرام ساخته است.»؛

[١]. مختصر المزنى، ص ٨٣.

[٢]. الهدايه، ج ٣، ص ٣٣ و ٣٤.

[٣]. الهدايه، ج ٢، ص ٣٢ و ٣٦ و الفقه على المذاهب، ج ٢، ص ٢٢٤.

[٤]. مائده، ٩٠.

[٥]. سنن ابو داود، ج ٣، ص ٢٨٠، تفسير خازن، ج ١، ص ١٥٩ در" الدر المنثور" در تفسير آيه روايات فراوانى آمده است كه بحد تواتر مى‌رسند.