نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ٤٠٢ - ٨ - به پايان رسيدن تكليف در هنگام حدوث آن و تقدم تكليف بر فعل

آخرت ايمان ندارند.»[١] و «نه تصديق كرده است و نه نماز گزارده است اما تكذيب كرده و اعراض كرده است.»[٢] و «چه چيز شما را به جهنم كشاند؟ مى‌گويند ما از نمازگزاران نبوديم و به درويشان طعام نمى‌داديم و با آنان كه سخن باطل مى‌گفتند هم‌آواز مى‌شديم و روز قيامت را دروغ مى‌انگاشتيم.»[٣] و «هر كه اين كارها كند عقوبت گناه خود مى‌بيند.»[٤] خداوند در اين آيه به شرك، قتل و زنا اشاره كرده است.

وانگهى اگر حصول شرط شرعى، شرط تكليف بود، نماز بر كسى كه وضويش با حدث باطل شده واجب نمى‌گشت و پيش از نيت، نماز واجب نبود. نيز گفتن اكبر پيش از اللَّه و لام پيش از همزه، وجوب نداشت. و اين امور به روشنى باطلند[٥].

همچنين لازم بود كه هيچ كس اهل عصيان و گناهكار نباشد زيرا تكليف مشروط به اراده است و فاسق و عاصى اراده طاعت نكرده‌اند پس مكلف نخواهند بود و گناه و عصيان و كفرى وجود نخواهد داشت و چنين فرضى به اجماع باطل است.

٨- به پايان رسيدن تكليف در هنگام حدوث آن و تقدم تكليف بر فعل‌

اماميه و معتزليان پيرو ايشان بر آنند كه تكليف به فعل در هنگام انجام شدن آن پايان يافته است؛ زيرا در اين هنگام واجب گرديده و اكنون حالت حصول آن است. اگر مكلف در اين حال نيز هنوز مكلف باشد، تكليف به تحصيل حاصل است و امرى محال.

اما در باب تقدم تكليف، به رأى اماميه و معتزله تكليف بر عمل مقدم است زيرا

[١]. فصلت: ٧- ٦.

[٢]. قيامت: ٣٢- ٣١.

[٣]. مدّثّر: ٤٦- ٤٢.

[٤]. فرقان: ٦٨.

[٥]. اگر شرط شرعى، شرط تكليف باشد، طهارت از حدث و داشتن نيت و گفتن اللَّه پيش از اكبر و لام پيش از همزه، شرايط نماز و تكبيرند پس قبل از حصول آنها، نماز و تكبير واجب نيست.( م).