نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ١٢١ - ٤ آياتى كه نشانگر سرزنش بندگان به سبب كفر و گناهان است مانند

٣. آياتى كه افعال خداوند را از شباهت به اعمال بندگان تنزيه مى‌كند و افعال بارى را منزه از، تفاوت و اختلاف و ستم مى‌داند:

«در آفرينش خداى رحمان هيچ خلل و بى‌نظمى نمى‌بينى.»[١]، «كسى كه آفرينش هر موجودى را به نحو احسن محقق ساخت.»[٢]، كفر و ظلم احسن نيست.

خداوند مى‌فرمايد: «آسمانها و زمين و آنچه را كه ميان آنهاست جز به حق نيافريده‌ايم.»[٣] و كفر، حق نيست.

خداوند فرموده است: «خداوند ذره‌اى هم ستم نمى‌كند.»[٤]، «پروردگار تو به بندگان ستم روا نمى‌دارد.»[٥]، «ما به آنها ستم نكرديم.»[٦]، «آن روز به كسى ستمى نمى‌رود.»[٧] و «به اندازه رشته باريكى كه درون هسته خرماست به او ستم نشده است.»[٨]

٤. آياتى كه نشانگر سرزنش بندگان به سبب كفر و گناهان است. مانند:

«چگونه خدا را انكار مى‌كنيد؟»[٩] انكار و توبيخ در باره كسى كه توان عمل نداشته است، محال است. يكى از انديشه‌هاى اشعريان اين است كه خداوند كفر را در كافر آفريده و آن را اراده نموده است. كافر قدرت سرپيچى از كفر را ندارد.»[١٠] در اين حال‌

[١]. ملك: ٣.

[٢]. سجده: ٧.

[٣]. حجر: ٨٥.

[٤]. نساء: ٤٠.

[٥]. فصلت: ٤٦.

[٦]. هود: ١٠١.

[٧]. غافر: ١٧.

[٨]. اسراء: ٧١.

[٩]. بقره: ٢٨.

[١٠]. ابن تيميه در كتاب خود، مجموعه رسائل كبرى، ج ١، ص ١٢٩- به تلخيص گفته است: جهميه و اشعريه بر. آن شده‌اند كه خداوند خالق و صاحب هر چيز است و هيچ آفريننده‌اى جز به قدرت و مشيت او نيست، آنچه بخواهد واقع مى‌شود و آنچه اراده نكند وجود نمى‌يابد. هر چه در وجود است به مشيت و قدرت اوست، خواه اعمال بندگان باشد يا غير آن.

شهرستانى در الملل و النحل، ج ١، ص ٩٦ گفته است: رأى اشعرى آن است كه اراده خداوند واحد، قديم و ازلى است و هر مرادى را در بر مى‌گيرد، خواه افعال ويژه الهى باشد و خواه كارهاى ديگران؛ يعنى همه افعال و اعمال مخلوق اراده او هستند و خداوند خير و شر و نفع و ضرر آنها را اراده كرده است، همان گونه كه نسبت به همه آنها علم دارد. اراده او نسبت به بندگان تابع علم اوست و قلم( تقدير) را در همان مجرى به گردش در آورده و به قلم امر نموده كه( سرنوشت) را لوح محفوظ ثبت كند.