نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ١١٣ - خداوند ديگران را به سبب كارى كه خود انجام داده، مجازات نمىكند

خداوند ديگران را به سبب كارى كه خود انجام داده، مجازات نمى‌كند.

معتزله و اماميه بر آن شده‌اند كه خداوند بندگان را به چيزى كه خود در آنها آفريده و يا كارى كه خود آنها را بر آن واداشته، عذاب و سرزنش نمى‌كند.

اشاعره معتقدند كه پروردگار خلق را بر آنچه خود انجام داده‌اند مجازات نمى‌كند بلكه در آنها كفر را ايجاد مى‌كند سپس ايشان را بر كفر عذاب مى‌كند. همچنين جميع گناهان چون دشنام به خدا و پيامبران، روگرداندن از فرمانبردارى و عبادات و فراموش كردن رستاخيز را در آنها پديد مى‌آورد[١] آنگاه مى‌پرسد: «چه شده است كه از اين پند اعراض مى‌كنند؟»[٢] اين بزرگترين ستم و زشت‌ترين بيدادگرى است- پيراسته باد خداوند از چنين نسبتهايى- او فرموده است: «خداى تو بر بندگان ستم روا نمى‌دارد.»[٣]، «خدا براى بندگانش خواستار ستم نيست.»[٤]، «ما به آنها ستم نكرديم بلكه خود به خود ستم مى‌كردند.»[٥] و «كسى بار گناه ديگرى را بر دوش نمى‌كشد.»[٦].

چه ستمى بالاتر از اين است كه در بندگان چيزى بيافريند سپس عذابشان كند؟ اين به آن ماند كه انسانى را سياه پوست خلق كند آنگاه او را بر سياهى‌اش مؤاخذه كند، يا كسى را بلند قامت، ناشنوا، ناتوان از پرواز در هوا، بيافريند، سپس بر اين امور خرده گيرد و آدمى را شكنجه كند.

خردمند منصف، خود، داورى نمايد، آيا رواست خداى خويش را به اين امور

[١]. الملل و النحل، ج ١، ص ٩٦ و شرح العقائد، ص ١١٢، الفصل ابن حزم، ج ٣، ص ١٤٢.

[٢]. مدثر: ٤٩.

[٣]. فصلت: ٤٦.

[٤]. غافر: ٣١.

[٥]. هود: ١٠١.

[٦]. انعام: ١٦٤.