نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ٤٥٩ - فصل دوم نماز و برخى از مباحث آن

حكم اين فقيهان با عقل و نقل ناهمگون است. عقل از آن رو كه نشسته ناقص‌تر از ايستاده است و با نشستن به ركن زيان مى‌رساند. نقل نيز بدان جهت كه پيامبر فرمود: «پس از من هيچ نشسته‌اى امام ايستاده‌اى نباشد.»[١] شگفت‌آور است كه احمد بن حنبل فرض ايستادن را به عذر متابعت مأموم از امام نشسته، ساقط كرده است؛ در حالى كه قيام، ركن واجب است به ويژه با داشتن قدرت بر ايستادن. چگونه واجب به مستحب ترك مى‌شود؟[٢] ٣٩- اماميه، امامت فاسق را جايز نمى‌دانند همان گونه كه امامت مخالف در اعتقاد و بدعتگزار را، خواه به بدعت خويش انكار ورزيده باشد يا خير؛ شافعى مى‌گويد:

امامت فاسق و بدعتگزار را مكروه مى‌دانم ولى اگر به او اقتدا شود نماز صحيح است.

پيروان شافعى، مخالف در اعتقاد را بر انواعى تقسيم كرده‌اند:

گروهى كافر و فاسق نيستند ولى در فروع اختلاف دارند مانند پيروان ابو حنيفه و مالك، اقتدا به اين جماعت مكروه نيست‌[٣]. گروهى كافرند مانند معتزله، كه اقتدا به آنها صحيح نيست‌[٤].

گروهى فاسقند ولى كافر نيستند مانند كسانى كه پيشينيان را دشنام مى‌دهند و در حكم زناكاران، شرابخواران، اهل لواط و فاسقان ديگرند و آنها خواه بر فسق خود پايدار باشند يا خير،[٥] اقتدا به ايشان جايز ولى مكروه است. فقهاى چهارگانه جز مالك چنين فتوايى دارند[٦].

[١]. دارقطنى و بيهقى اين مطلب را روايت كرده‌اند.

[٢]. فضل اين مطلب را ذكر كرده است.

[٣]. كتاب الام، ج ١، ص ١٤٥، ١٤٧، ١٤٨ و الفقه على المذاهب، ج ١، ص ٤١٤؛ فضل نيز به اين مسأله اعتراف كرده است.

[٤]. همان.

[٥]. الام، ج ١، ص ١٤٧، ١٤٩ و الفقه على المذاهب، ج ١، ص ٤٢٩، الهدى، ج ١، ص ٣٧ و بداية المجتهد، ج ١، ص ١١٣ و الفضل ابن حزم، ج ٤، ص ١٧٦.

[٦]. همان.