نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ٥٦٥ - فصل چهاردهم جنايات و توابع آن

٥- قتل بوسيله شى‌ء سنگين مانند قتل بوسيله شى‌ء برنده است.

ابو حنيفه قصاص را واجب نمى‌داند[١]، اما خداوند فرموده است: «جان به جان» و «آزاد به آزاد» و «هر كه به ستم كشته شود به طلب‌كننده خون او قدرتى داده‌ايم.»[٢] ٦- اگر در غير حرم كسى را به قتل رسانند يا عضوى از او را قطع كنند و گناهكار به حرم بگريزد، كشته نمى‌شود و اندامى از او بريده نمى‌گردد اما در طعام و شراب بر وى سخت گيرند تا بيرون آيد و او را قصاص مى‌كنند.

شافعى مى‌گويد: در حرم يا بيرون حرم، قصاص مى‌شود[٣].

خداوند فرموده است: «هر كس بدان داخل شود ايمن است.»[٤] و «آيا ندانسته‌اند كه حرم را جاى امن مردم قرار داديم.»[٥] و از پيامبر روايت است‌[٦]. «سركش‌ترين مردم بر خداوند كسى است كه با شخصى كه در حرم است بجنگد (يا او را بكشد) چنين شخصى بر سنت جاهليت خواهد بود.» فرموده پيامبر به اين معناست كه مجازات در حرم قتل محسوب مى‌شود و به فرموده رسول قاتل بر آيين جاهلى است.

٧- گوشها ديه دارند. مالك مى‌گويد: ديه‌اى وجود ندارد اما بايد خصومت را با پرداخت بهاى عادلانه‌اى رفع كنند[٧].

پيامبر، بر اساس آنچه در كتاب عمرو بن حزم آمده فرموده است: «گوشها ديه دارند.»[٨]

[١]. الهدايه، ج ٤، ص ١١٧ و ١٢٠؛ فضل استدلالى كرده كه مادر سوگوار را خندان مى‌سازد و دليل ابو حنيفه را چنين تقرير كرده كه در قتل با شى‌ء سنگين قصد عمد، امكان ندارد، پس قصاص در ميان نيست. فخر رازى نيز شبيه اين استدلال را آورده است( تفسير كبير، ج ١٠، ص ٢٣٩).

[٢]. اسراء: ٣٣.

[٣]. تفسير خازن، ج ١، ص ٢٧٦ و تفسير كبير، ج ٨، ص ١٥١.

[٤]. آل عمران: ٩٧.

[٥]. عنكبوت: ٦٧.

[٦]. احكام القرآن، ج ٢، ص ٢٢.

[٧]. الفقه على المذاهب، ج ٥، ص ٣٤٢ و بداية المجتهد، ج ٢، ص ٣٥٢.

[٨]. ابو بكر، عمر و صحابه ديگر با استناد به اين روايت فتوى داده‌اند صادر شده است.( منتخب كنز العمال، ج ٦، ص ١٥٤ و ١٥٦).