نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ٤٢٥ - بحث دهم اجتهاد

در جاى ديگر تاكيد كرده: «و هر كه به آنچه خدا نازل كرده است حكم نكند از ستمكاران است.» و سرانجام در سومين موضع: «هر كس به آنچه خدا نازل كرده است داورى نكند از نافرمانان است.»[١] همه اين تأكيدها از آن اوست كه خداوند مى‌داند بندگانش از طاعت او خارج مى‌شوند و فرمانش را به جاى نمى‌آورند.

بحث دهم: اجتهاد

اماميه و گروهى از موافقان آنها بر آنند كه پيامبر در هيچ يك از احكام «اجتهاد» نمى‌كرد. جمهور با اين رأى موافق نيستند[٢]. دليل اماميه گفته خداوند است: «پس بر وفق آنچه خدا نازل كرده است در ميانشان حكم كن.»[٣]، «و هر كه به غير آنچه خدا فرستاده حكم دهد كافر است.»[٤]، «و سخن از روى هوا نمى‌گويد، نيست اين سخن جز آنچه بدو وحى مى‌شود.»[٥]، «بگو مرا نرسد كه آن را از سوى خود دگرگون كنم، هر چه به من وحى مى‌شود پيرو همان هستم.»[٦] دليل ديگر اين كه اگر پيامبر اجتهاد مى‌كرد مخالفت در احكام با او جايز بود زيرا اجتهاد مفيد علمى قطعى نيست، در حالى كه مخالفت با پيامبر به اجماع حرام است.

دليل سوم آن كه اجتهاد گاه به نتيجه خطا منجر مى‌شود و بنا به دلايلى كه در بخش عصمت گفته شد، خطا بر پيامبر محال است گرچه جمهور بر خلاف اين مطلب نظر داده‌اند.

[١]. مائده: ٤٤، ٤٥، ٤٧.

[٢]. المستصفى، ج ٢، ص ١٠٤ و تقرير فضل.

[٣]. مائده: ٤٨.

[٤]. مائده: ٤٤.

[٥]. نجم: ٤- ٣.

[٦]. يونس: ١٥.