نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ٤٢٣ - بحث هشتم قياس

كه چيست مرو.»[١]، «يا در باره خدا چيزهايى بگوييد كه نمى‌دانيد.»[٢] اهل بيت پيامبر :، به اجماع، عمل به قياس را مردود دانسته‌اند و عامل به آن را سرزنش كرده‌اند. گروهى از ياران پيامبر نيز اين مطلب را نقل نموده‌اند؛ امير المؤمنين مى‌فرمايند: «اگر دين به قياس مى‌بود مسح به درون كفش بهتر از بيرون و ظاهر آن مى‌گشت.»[٣] ابو بكر گفت: «اگر به رأى خود عمل كنم چه آسمانى بر من سايه افكند و چه زمينى مرا بر پشت مى‌دارد؟»[٤] عمر بن خطاب نيز گفته بود. «بر شما باد دورى از اصحاب رأى، آنان دشمنان سنّت هستند. حفظ احاديث ايشان را از پا افكنده و نمى‌توانند آنها را به ياد بسپارند پس به رأى خود سخن مى‌گويند. آنان گمراه شده‌اند و گمراه مى‌سازند.»[٥] ابن عباس مى‌گويد: «خداوند به پيامبرش فرموده: «ميانشان بر وفق آنچه خدا نازل كرده است حكم كن و از خواهشهاشان پيروى مكن.»[٦] پروردگار نفرموده «به آن چه خود مصلحت مى‌بينى حكم كن. اگر بنا بود كسى به رأى خود فتوى دهد پيامبر از همه شايسته‌تر بود.» نيز گفته است: «بر شما باد دورى از قياسها، خورشيد پرستيده نشد مگر به قياسها»[٧] خطيب در تاريخ خود و نيز ابن شيرويه ديلمى مى‌گويند: پيامبر فرمود: «بزودى امت‌

[١]. اسراء: ٣٦.

[٢]. اعراف: ٣٣.

[٣]. المستصفى، ج ٢، ص ٦٠، التاج الجامع للاصول به روايت از عثمان، ج ١، ص ١٠٦ و اعلام الموقعين، ج ١، ص ٥٨.

[٤]. اعلام الموقعين، ج ١، ص ٥٣.

[٥]. المستصفى، ج ٢، ص ٦٠، از عمر روايات ديگرى نيز در سرزنش اهل رأى و قياس نقل شده است مثلا در منتخب كنز العمال در حاشيه مسند احمد، ج ١، ص ١٠٥.

[٦]. مائده: ٤٩.

[٧]. المستصفى، ج ٢، ص ٦١ و برخى روايات در اعلام الموقعين، ج ١، ص ٥٩ در سرزنش قياس، از ابن عباس.