نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ٦٨ - ذات خدا با موجودات ديگر متفاوت است

جمله اين گفتارها به سبب كژفهمى و تهيدستى علمى است. اصل (در تبيين قدرت خدا) اين است كه خداوند واجب الوجود است و همه موجودات ديگر ممكن هستند.

هر ممكنى نيز مخلوق خداوند است. اگر آن قوم پروردگار را به راستى مى‌شناختند انديشه‌هايشان به تبع آرزوهاى باطلشان متعدد و مختلف نمى‌گشت.

ذات خدا با موجودات ديگر متفاوت است‌

عقل و نقل در اين حكم همراهند كه خداوند همانند و شبيهى ندارد و به حقيقت گوهر مقدس خويش با هر چيزى مخالف و ناهمگون است. ابو هاشم و پيروان او از جمهور بر آنند كه خدا در ذات خود چون موجودات ديگر است‌[١] اما ناهمانندى او به سبب صفت الهيت است. اين رأى سرپيچى از يك قضيه بديهى است. ترديدى نيست كه اشياء همانند لازم يكسان دارند و در آن لازم، ناهمگون نيستند. اگر ذات خدا با ذات موجودات ديگر همانند باشد، با آنها در لوازم ذات مانند قدم، حدوث، تجرد از ماده، مادى بودن و مانند اينها، برابر خواهد بود ولى خداوند از چنين هماننديى پيراسته است.

اين گروه انديشه شگفت‌انگيزى را ابداع كرده‌اند[٢] و آن اين است كه صفت الهيت كه‌

[١]. بنا بر آنچه از شرح مواقف و الملل و النحل، ج ١، ص ٩٩ و ١٠٠ استنباط مى‌شود اشعريان پيرو ابو هاشم، يعنى قاضى ابو بكر باقلانى و ابو المعالى جوينى نيز بر همين عقيده بوده‌اند.

[٢]. الملل و النحل، ج ١، ص ٨٢ از ابو هاشم و پيروانش. برخى از اين آراء عجيب نيز در همان كتاب( ص ٩٣٢ و ١٠٠) وجود دارد.