نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ٥١ - محسوسات اساس ادراكها هستند

باب اوّل: ادراك‌

محسوسات اساس ادراكها هستند

از آن روى كه ادراك- به شرحى كه خواهد آمد- از هر چيز آشكارتر و ظاهرتر است و همه چيز بدان شناخته مى‌گردد (و نيز) به سبب سخنان شگفت انگيزى كه در تبيين آن گفته شده، ضرورى است كه بحث را از اين مطلب آغاز كنيم.

نفس انسانى در ابتداى خلقت، تهى از همه دانشها و با قوه پذيرش آنها آفريده شده؛ هر دو مطلب بديهى است و اين امر را در كودكان مشاهده مى‌كنيم. خداوند براى نفس آدمى ابزارهايى قرار داده كه به آنها شناخت حاصل كند و آن ابزارها، نيروهاى حسى هستند. كودك در آغاز ولادت با حس لامسه، چيزهايى را كه براى او قابل لمس هستند درك مى‌كند و اندك اندك به يارى حس بينايى ميان پدر و مادر و ديگران تفاوت مى‌نهد.

اين روند تدريجى در مزه‌ها و محسوسات ديگر نيز ادامه مى‌يابد. سپس هوشيارى او فزون مى‌گردد و به سبب ادراك حسى به امور جزئى، كلياتى چون مشاركت و مبانيت را درك مى‌كند و بر امور كلى ضرورى، بواسطه ادراك محسوسات جزئى، آگاهى مى‌يابد. سپس استدلالهاى خود را استوارى بيشترى مى‌بخشد و با كاربست آنها آشناتر مى‌شود و علوم كسبى و آموختنى را به معونت علوم ضرورى و بديهيات درك مى‌كند. بر اين اساس، علوم كسبى، فرع علوم ضرورى كلى هستند و علوم ضرورى كلى فرع‌