نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ٥٠٣ - فصل ششم خريد و فروش

شدن و خوشه تا سفيد شدن نهى فرمود[١].

١١- تصريه (كم دوشيدن گوسفند تا پستانش بزرگ بنمايد) فريبكارى و تدليس است.

و خريدار در نگهداشتن يا باز گرداندن جنس خيار دارد.

ابو حنيفه به چنين خيارى معتقد نيست‌[٢] ولى پيامبر فرموده است: «هر كس گوسفند تصريه‌شده‌اى را بخرد، تا سه روز خيار دارد كه اگر خواست آن را نگاه دارد و اگر نخواست باز گرداند. و پيمانه‌اى گندم به فروشنده بدهد[٣].

نيز فرمود: هر كس ماده گاو، گوسفند يا شترى را كه تصريه شده است خريدارى كند تا سه روز خيار دارد و اگر حيوان را باز گرداند بايد مانند آن شير را به فروشنده رد كند يا به ازاى آن به او گندم تسليم نمايد[٤].

١٢- اگر مورد معامله پس از قبض نموى داشت و سپس در آن عيبى كه مربوط به گذشته است، آشكار شد مشترى مى‌تواند اصل را باز گرداند اما نمو و زيادى را براى خود نگه دارد. مالك بر آن است كه فرزند با مادر بازگردانده مى‌شود ولى ميوه باز نمى‌گردد و ابو حنيفه بر آن است كه با آشكار شدن عيب، اصل بازگشت داده نمى‌شود[٥].

هر دو تن با فرموده پيامبر مخالفت كرده‌اند كه: «بهره بردن از مال در برابر ضمانت آن است (هر كه بهره برد ضامن مال نيز هست)»[٦] و ميان، كسب، فرزند و ميوه تفاوت نگذاشت.

[١]. منتخب كنز العمال، ج ٢، ص ٢٢٥، التاج الجامع للاصول، ج ٢، ص ٢٠٧، صحيح مسلم، ج ٢، ص ١٢، بخشى از آن نيز در مسند شافعى( ص ٣٨٦ و ٣٨٧) وجود دارد.

[٢]. بداية المجتهد، ج ٢، ص ١٤٦ و الفقه على المذاهب، ج ٢، ص ٢٠٢.

[٣]. بداية المجتهد، ج ٢، ص ١٤٦ و التاج الجامع للاصول، ج ٢، ص ٢٠٣.

[٤]. الام، ج ٣، ص ٦٨ و منتخب كنز العمال، ج ٢، ص ٢٢٢ از برخى بزرگان.

[٥]. الفقه على المذاهب، ج ٢، ص ٢٠٦، بداية المجتهد، ج ٢، ص ١٥٢ و سنن ابو داود، ج ٣، ص ٢٧١.

[٦]. التاج الجامع للاصول، ج ٢، ص ٢٠٤ و بداية المجتهد، ج ٢، ص ١٤٦.