كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٣٠٣ - بررسى روايات

پيدا مى‌كند. مانند صحيحه عيص بن قاسم از امام صادق (ع):

قال: سألته عن اليتيمه متى يدفع إليها مالها؟ قال:

«إذا علمت أنّها لا تفسد ولا تضيّع»

، فسالته: إن كانت قد زوّجت؟ فقال:

«إذا زوّجت فقد انقطع ملك الوصيّ عنها».[١]

احراز رشد در جمله نخست، به‌صورت شرط مستقل ملاك دانسته شده است. عبارت‌

«لا تفسد ولا تضيّع‌

» اشاره به همين مطلب است. در جمله بعدى بلوغ مستقلًا مطرح شده است؛ زيرا مقصود از ازدواج، ازدواج فعلى نيست- كه به اتفاق كلمه دخالت ندارد- بلكه كنايه از رسيدن به سن بلوغ و قابليت ازدواج است، يا ازدواج طريق و كاشف از بلوغ است؛ پس معلوم مى‌شود هركدام جداگانه موضوع استقلال كودك هستند.

٤. رواياتى كه هر دو را با هم شرط دانسته و به يكى از آن دو اكتفا نكرده‌اند و بلكه تصريح دارند كه بلوغ كفايت نمى‌كند و بايد رشيد هم باشد. يكى از اين روايات، صحيحه هشام از امام صادق (ع) است كه مى‌فرمايد:

«انقطاع يتم اليتيم بالاحتلام، وهو أشدّه، وإن احتلم ولم يؤنس منه رشده وكان سفيهاً أو ضعيفاً فليمسك عنه وليّه ماله».[٢]

در آخر روايت ابى‌بصير هم مى‌فرمايد:

«وإن احتلم ولم يكن له عقل لم يدفع إليه شي‌ءٌ أبداً».[٣]

هر دو روايت صراحت دارند بر اين‌كه علاوه بر احتلام و بلوغ، رشد و عقلانيت هم لازم است و اگر محتلم مى‌شود ولى سفيه و ناتوان است و نمى‌تواند اموال خود را مديريت كند همچنان محجور است.

امام راحل عظيم‌الشأن پس از دسته‌بندى روايات به چهار دسته‌اى كه ذكر شد در

[١]. همان، ص ٤١٠، ح ٣.

[٢]. همان، ص ٤٠٩، ح ١.

[٣]. همان، ج ١٩، ص ٣٦٧، ح ٥ ..