كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٣٢٦ - شرط سوم قصد

شرط سوم: قصد

الثالث: القصد، فلا يصحّ بيع غير القاصد كالهازل والغالط والساهى.

ترجمه: [شرط] سوم: «قصد»؛ بيع كسى كه قصد بيع ندارد، مانند مزاح كننده و اشتباه كار و فراموش كار صحيح نيست.

شرح: منظور از قصد مدلول، همان عقدى است كه متعاقدان بر زبان مى‌آورند.[١] بنابراين معامله كسانى كه فاقد چنين قصد و اراده‌اى باشند باطل است. نكته قابل توجه اين‌كه فرقى نيست بين اين كه متعاقدان اصلًا قصد مدلول نداشته باشند- مثل كسى كه در خواب بگويد خريدم، فروختم- يا قصد داشته باشند ولى قصد مدلول نداشته باشند و تنها قصد خود لفظ را داشته باشند، يا اين‌كه قصد مدلول هم داشته باشند ولى قصد مدلول الفاظ اين عقد را نداشته باشند. مثلًا يكى قصد اجاره دارد ولى به اشتباه از لفظ «بعتُ» استفاده مى‌كند، يا قصد مدلول همين لفظ را هم دارد ولى قصد انشا ندارد بلكه قصد حكايت و اخبار دارد. يا اين‌كه قصد انشا دارد ولى به‌صورت جدّى معامله نمى‌كند و از باب شوخى و مسخره‌بازى «بعتُ» مى‌گويد، يا مال را به كسى مى‌دهد[٢] كه در واقع معامله صورى و شكلى است نه واقعى و عقلايى. معاملات تمام اين‌ها باطل است.

يك نكته: اصل اعتبار قصد مدلول عقد، مسلّم است ولى وزان اين شرط با شروط ديگر متعاقدان متفاوت است و در واقع، شرط مصطلح نيست بلكه مقوم اصل عقد و معامله است و بدون آن، معامله عقلايى صدق نمى‌كند.

توضيح: شروط اصطلاحى امورى هستند كه پس از تحقق حقيقت و ماهيت شى‌ء- در ظرف مناسب خودش- مطرح مى‌شوند كه خارج از ذات و ماهيت مشروطند و

[١]. اگر به نحو معاطات باشد در عمل نشان مى‌دهند.

[٢]. هازل ..