كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٣٢٤ - شرط دوم عقل

شرط دوم: عقل‌

الثانى: العقل، فلا يصحّ بيع المجنون.

ترجمه: [شرط] دوم: «عقل»؛ بيعى كه ديوانه انجام دهد صحيح نيست.

شرح: شرط دوم از شروط صحت معامله كه در طرفين معامله معتبر و لازم مى‌باشد «عقل» است؛ بنابراين اگر هر دو طرف يا يكى از طرفين، ديوانه باشند معامله باطل است. فقهاى عظام معمولًا در مورد شرط بلوغ به تفصيل بحث كرده و درباره اشتراط عقل تنها به ذكر همين شرط بسنده نموده‌اند؛ چون نيازى به بحث مجدد نيست. به گفته صاحب‌ جواهر: «لا أجد فيه خلافاً، بل الإجماع بقسميه عليه، بل الضروره من المذهب بل الدين».[١] و مى‌توان اضافه كرد: «بل ضرورة العقلاء» يعنى مطلبْ جهانى است و در هيچ جاى عالم مردم با ديوانه معامله نمى‌كنند و اگر كسى چنين كند مورد سرزنش قرار مى‌گيرد و عقلا آن را فاقد اعتبار مى‌دانند. اين مطلب از آيات و روايات نيز قابل استدلال است: وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ ...[٢] بنابراين كه مقصود، اموال خود سفيهان يا اعم از آن و از مال خود اوليا باشد. وقتى سفيه محجور است و تصرفات او نافذ نيست به طريق اولى معاملات ديوانه صحيح نيست زيرا سفيه، خِرد تكليف را دارد و مكلف است ولى خِرد معيشت او ضعيف است و به گفته صاحب‌ جواهر: «فاقد العقل المعتد به‌»،[٣] در حالى كه مجنون، فاقد حتى عقل تكليف است و اسوء حالًا از سفيه است.

آيه ديگر ... فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أمْوَالَهُمْ ...[٤] است: اين آيه گرچه‌

[١]. جواهر الكلام، ج ٢٢، ص ٢٦٥.

[٢]. نساء( ٤): ٥.

[٣]. جواهر الكلام، ج ٢٢، ص ٢٦٥.

[٤]. نساء( ٤): ٦ ..