كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٦٢ - ترتيب

ترتيب‌

مسأله ٢: الظاهر جواز تقديم القبول على الإيجاب إذا كان بمثل «اشتريتُ» و «ابتعت»؛ إذا اريد به إنشاء الشراء، لا المعنى المطاوعي، ولا يجوز بمثل «قبلت» و «رضيت»؛ وأمّا إذا كان بنحو الأمر والاستيجاب، كما إذا قال مَن يريد الشراء: بعني الشي‌ء الفلاني بكذا فقال البائع: بعتكه بكذا، فالظاهر الصحة؛ وإن كان الأحوط إعادة المشترى القبول.

ترجمه: اگر صيغه قبول با مانند «اشتريت» و «ابتعتُ» باشد در صورتى كه با گفتن آن، انشا و ايجاد خريدن را اراده كند- نه معناى موافقت و پذيرش فروش را- ظاهراً جلو انداختن قبول جايز است؛ امّا با مانند «قبلت» و «رضيت» جايز نيست؛ ولى اگر به نحو امر و تقاضاى ايجاب باشد مثلًا كسى كه مى‌خواهد بخرد بگويد: «فلان چيز را به اين مبلغ به من بفروش» آن‌گاه فروشنده بگويد: «فروختم آن را در مقابل آن مبلغ»، ظاهر اين است كه صحيح است؛ اگرچه احتياط [مستحب‌] آن است كه مشترى قبول را اعاده كند.

شرح: اين مسأله درباره اشتراط ترتيب ميان ايجاب و قبول است. بى‌ترديد اگر ايجاب، پيش از قبول انشا شود معامله منعقد مى‌شود. قدر متيقن از عقد صحيح هم همين است؛ يعنى نخست ايجاب، سپس قبول انشا مى‌شود. ولى آيا عكس اين نيز صحيح است؛ يعنى اگر قبول بر ايجابِ انشا مقدم شود باز هم عقد منعقد مى‌شود- اگرچه بهتر آن است كه ايجاب مقدم باشد- يا لزوماً بايد ابتدا ايجاب، انشا شود و تقديم قبول بر آن جايز نيست؟

درباره اين مسأله سه قول وجود دارد: